ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਵਿਹੜੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਭਾਰੀ ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਮੋਹਣੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਸੁਗੰਧਾਂ ਵਿਆਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਹਾਥਣੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ, ਮਸਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਚ ਮਗਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ, ਆਲਸੀ ਹੋਏ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸਮਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਹੋਵੇ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਿਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਮੋਟੀ ਧੂੜ ਬੈਠ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਸਾਂਡ, ਪਤਝੜ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਕੇ ਮਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸਿਆਂ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੋਰ, ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬਗਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੱਲੋਂ ਡਾਂਟੇ ਹੋਏ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤੁਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ, ਬਤਖਾਂ ਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰਦੇ, ਘੁੱਟ ਘੁੱਟ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਦਰਿਆ, ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰੇਤਲੇ ਤੇ ਸਾਫ਼, ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਬਗਲਿਆਂ ਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਹਵਾ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ—ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਹੁ-ਰੰਗੀ ਸੱਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਝੋਨਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਏ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਹੁਣ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਮ, ਚੰਦਨੀ ਦੀ ਕੰਪਦੀ ਛਾਹ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੀ ਹੋਈ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤਰੀ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਰਾਤ, ਜਿਸਦਾ ਹੌਲਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਖੁਲੀਆਂ, ਚੰਦਨੀ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ। ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਚਾਵਲ ਖਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਬਗਲਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਇੱਕ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੰਸ ਹੈ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਾਤ ਦਾ ਅਸਮਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲੋਫਰ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸਤਰੀਆਂ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਣ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਵੰਸਰੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ-ਝੁਲੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਗੱਜਣ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਧੋਏ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ, ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਧੁ ਮਕ੍ਹੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਹਦ ਪੀ ਕੇ ਮਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਹਵਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ, ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ, ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਧਾਨ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਚੰਦ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਵਰਖਾ ਰੁਤ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀ-ਰੂਪ ਲਹਿਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਰਾਤ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ, ਕਾਸ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੇ ਕੱਪੜੇ, ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਜਲ-ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਨਵ-ਵਿਵਾਹਿਤਾਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਿਹਰੇ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਣ-ਕੁਸੁਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਮਧੁ ਮਕ੍ਹੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਓਥੇ ਪ੍ਰਬਲ ਕਾਮਦੇਵ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਲਕੜੀ ਤਾਣ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰਿਆ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਪਾਣੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਤਝੜ ਦੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਰੇਤਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਿਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਜਾਈ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਾਣੀ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਲਪਲਪ ਕਰਦੀਆਂ ਚਰਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਮਧੁਰ, ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵੈਰੀ ਰਾਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਰੁਤ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ। ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਸੱਤ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਸਨ ਦਰੱਖਤ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕੋਵਿਦਾਰ, ਬੰਧੁਜੀਵ ਫੁੱਲ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਆਮਾ ਪੌਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਖ਼ਮਣ, ਦੇਖੋ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੰਸਾਂ, ਬਗਲਿਆਂ, ਚਕਰਵਾਕ ਤੇ ਚਰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰੁਤ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗੀ, ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਚਕਰਵਾਕ ਮਾਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੀਤਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨਾਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਚਲੀ ਗਈ। ਲਖ਼ਮਣ, ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਦੁੱਖੀ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਤੇ ਨਿਕਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ, ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ, ਦੁਖੀ, ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਤਰਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁਮਧੁਰ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਤੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਜਾ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੂਰਖ ਤੇ ਘਟੀਆ ਸੁਖਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੀਂ। ਉਹ ਜੋ ਆਸ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਬਾਤ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਅਜੇ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਐਨੇ ਅਕ੍ਰਤਘਣ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।