ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਝਦਾਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਤਾਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ—ਸਾਫ਼, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਢਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਜੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਖਿਲਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਸੀਤਾ, ਕਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਢਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਏਗੀ? ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ, ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਏਗੀ? ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਤੋਂ ਜਾਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਅੰਗ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਏਗੀ? ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕੰਜਨ-ਨੈਨੀ, ਹੁਣ ਕਿਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏਗੀ? ਮੈਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਖੂਹਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਸ ਮਿਰਗ-ਨੈਨੀ ਸੀਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਅਟੁੱਟ ਵਾਸਨਾ—ਜੋ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ—ਉਸ ਦੂਰ ਬੈਠੀ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ ਫਲ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ—ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਮੋੜੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਸਹਿਣ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਵਰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਚਿੰਤਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇੱਛਾ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੀ ਹਾਰ ਕਿਉਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜਦ ਸ਼ਰਮ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਤਪੱਸਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦੀ? "ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਜਤਨ ਕਰ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਅਡੋਲ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਵ ਦਾ ਕਾਰਨ—ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ, ਭਰਾ। ਹੇ ਨਰ-ਰਾਜ, ਜਨਕੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਰਖਵੇਂ ਹੱਥ ਹੇਠ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀਰ, ਭੜਕਦੇ ਅੱਗ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਜੇਯ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਯਮ, ਨੀਤੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਠੀਕ ਰਾਹੇ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਜਨ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇੰਦਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਥਿਰ ਖੜਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜੋ ਗੂੰਜੇ ਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹੁਣ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਠੰਢੇ ਪਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਬੱਦਲ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਲਿਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। "ਕੁਟਜ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਜਲ-ਭਰੇ ਮੀਂਹ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਹੁਣ ਰੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੱਦਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੋਤੀ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਚੰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸਪਤਛਦਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਰਹੀ ਹੈ। "ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ, ਜੋ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਜਗਾਇਆ ਹੈ। ਸੋਹਣੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੰਸ, ਜੋ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। "ਚਮਕ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ—ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਗਰਵਾਲੀ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ। ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਹੁਣ ਬੱਦਲ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗੀਲੇ ਪੰਖ ਝਾੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਮੋਰਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਖੋ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਛੱਡ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। "ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਸੋਨੇ-ਪੀਲੇ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਹੌਲੀ ਸੁਗੰਧਾਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅੱਜ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਏ, ਆਲਸੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ। "ਅਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਚਟਕਦਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ; ਨੀਲੀ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਿਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਟੀ ਧੂੜ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। "ਸਾਂਡ, ਜੋ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੱਤ ਵਿੱਚ ਤੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਚੀਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਮੱਤ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ। "ਮੋਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸੁੰਦਰ ਪੰਖ ਛੱਡ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਉਦਾਸ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਚਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਢਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਮਹਾਰਥੀ ਹਾਥੀ, ਆਪਣੇ ਟੁੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਗੱਜ ਨਾਲ, ਬਤਖਾਂ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਿਆਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਗਹਿਰੀਆਂ ਚੁੰਘੀਆਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। "ਨਦੀਆਂ, ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੇਤਲੀ, ਸਾਫ਼, ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਕ੍ਰੋਢਾਂ ਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਨਦੀਆਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਹਵਾਵਾਂ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਮੁਕ ਗਈਆਂ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। "ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਪ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਮੋਹਰੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕ ਗਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਬਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲ ਹੁਣ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ, ਪ੍ਰੇਮ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।