ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਵਿਲਾਸਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਧੀ ਅਤੇ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਪਰ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ’ਤੇ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨ ਬਿਜਲੀ ਸੀ, ਨ ਬੱਦਲ, ਸਿਰਫ਼ ਸਰਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਉਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਉਂਚ ਅਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ—ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ? ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਖਿੜੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਏਗੀ? ਜੋ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਨਰਮ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਗਦੀ ਸੀ—ਹੁਣ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੇਗੀ? ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਮੈਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਕੂਆਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਸ ਹਿਰਣ-ਅੱਖੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਸ਼ਾਇਦ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਰਮਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਛਾ—ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਦੂਰੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਇਕ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਲਲਚਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਢਲਾਨਾਂ ’ਤੇ ਫਲ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਹਿਣ ਯਾਤਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮੁਤ੍ਰੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨਿਰਾਸ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਕਿਉਂ, ਮਾਨਯੋਗ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਿਉਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਦ ਲਾਜ ਤੁਹਾਡੀ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਿਉਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ? ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੰਮ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਟੱਲ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਰਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ, ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਨਕੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਅਤੇ, ਵਧੀਆ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲੇ ਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਸੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਅਜੈਯ ਹੈ, ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਚਰਿਤਰ-ਭਰੀਆਂ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਨੀਤੀ-ਪੂਰਕ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਅਤੇ ਠੀਕ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇ ਫਲ ’ਤੇ ਕਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਪਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ, ਬੋਲਿਆ। "ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਰਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹੁਣ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ-ਪਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹੁਣ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਮੱਤ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਝੜਾਂ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਟਜਾ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ, ਹੁਣ, ਮਿੱਠੇ, ਵਗਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਰੁਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨ heavy ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸ਼ਰਦ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਸਪਤਚਛਦ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਕੁਲ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੋਭਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਅਧਾਰਾਂ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਲ-ਪੁਖਤ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੇ ਜਗਾਇਆ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੰਸ, ਜੋ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਆ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ ’ਤੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਮਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ: ਮੱਤ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਗੌਰਵ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵਗਦੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ। ਆਕਾਸ਼, ਜੋ ਹੁਣ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੰਗੀਨ ਪੱਖ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਮੋਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਭਾ ਗਈ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸੋਨੇ-ਪੀਲੀਆਂ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਭਾਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ, ਨਰਮ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ, ਵਣ ਵਿੱਚ, ਵਧੀਆ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ—ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਮੈਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਨ, ਕਮਲ-ਪੁਖਤ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਤਾ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦੇ ਹਨ—ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਸਪਸ਼ਟ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਇਆ ਹੋਇਆ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ; ਨਰਮ ਹਵਾ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ, ਵਗਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੋਟੀ ਧੂੜ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੈਠ ਗਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਹਨ—ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਬਲਦ, ਜੋ ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸਾਹਿਤ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੁਣ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਾਦਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਚਲਦੀ, ਆਪਣੇ ਮੱਤ ਸਾਥੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਰ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅਤੇ ਖੁਦ-ਸਜਾਈਆਂ ਪੱਖਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਉਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। ਸਵਾਮੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੰਦ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਜੋਰਦਾਰ ਗੂੰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਤਖ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੁਖਤ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਲਬਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਗਹਿਰੀ ਪੀਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਰੇਤਲੇ, ਸਾਫ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਉਂਚ ਅਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਤਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਹਵਾ, ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ—ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ-ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਨ।