ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਰਾਮ ਦੇ ਅਤੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਸਦੀਵ ਕਿਨਸਮਨ, ਤੇ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਲਈ ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ, ਕੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ? ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਮਹਾ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਿਰਤਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਮਹਾ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਅਦੇ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ। ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਨਾ ਯਕਸ਼—ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ? ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ ਕਿ ਕੌਣ ਕੀ ਕਰੇ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਕਰੇ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਅੰਤ, ਅਜੇਯ ਵਾਨਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਦ ਇਹ ਸਮੇਂ-ਸਰ ਤੇ ਸੁਚਿਤ ਵਚਨ ਸੁਣੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਮ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਭ ਟੀਮ ਮੁਖੀਆਂ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ। ਉਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਰਣੈ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਣ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਾਨਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ; ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸਿਰਤਾਜ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ, ਰਾਮ, ਸਾਵਣ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਿੱਕਾ ਅਸਮਾਨ, ਚੰਨ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਗੋਲਾ, ਅਤੇ ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੇਮੰਤ ਦੀ ਰਾਤ ਦੇਖੀ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਜਨਕ ਦੀ ਗੁਆਚੀ ਧੀ, ਅਤੇ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਸਮਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਇਕ ਪਲ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਅਸਮਾਨ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਬੱਦਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਹੇਮੰਤ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਕਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹੀ ਸੀ—ਉਹ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਹ ਖਿੜੇ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰੁੱਖ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਗੀ ਸੀ—ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਖੁਲੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਜਦ ਮੈਂ ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਕੂਆਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਉਸ ਹਿਰਣ-ਅੱਖੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਇਦ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਹੇਮੰਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਛਾ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਪੀੜਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਰਲੇ ਮਰਦ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਵੱਲ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਫਲ ਲੱਭਦਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਵੇਖਿਆ। Noble-minded ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਬੇਸਮਝ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਉਮਿਤ੍ਰਿ, ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨਿਰਾਸ਼ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਉੱਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹਾਰ ਕਿਉਂ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਦ ਲਾਜ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਟੱਲ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ। ਹੇ ਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਜਾਨਕੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਲੈ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਨਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਯੋਧਾ, ਕੋਈ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਬਚ ਸਕਦਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਅਜੇਯ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਚਰਿਤਰ-ਪੂਰਨ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਨੀਤੀ-ਅਧਾਰਤ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਚਨ ਆਖੇ: "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਰਣਯੋਗ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦੇ ਫਲ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਫਿਰ, ਮੈਥਿਲੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਪਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹੌਂਠਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: "ਇੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਰਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪੱਕਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਫਸਲਾਂ ਲਿਆ ਕੇ।" ਬੱਦਲ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਘਣੀ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਯੋਜਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਹੇਮੰਤ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਰਾਤ, ਚੰਨ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ, ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ।