ਸੁਗਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੰਕਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਧਨ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਾਹਿਤੀ ਮਿਲ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ, ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਚੱਜੇ ਅਤੇ ਸਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਉੱਨਤੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰ, ਜੋ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਾਜ-ਭੰਡਾਰ, ਦੰਡ, ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੁਮੇਲ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।" ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹੈ; ਮਿਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲਿਆ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਛੱਡ ਕੇ ਮਿਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਮਿਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਮਿਤਰਤਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸਾਡੇ ਮਿਤਰ ਦਾ ਕੰਮ ਅਜੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਰਾਘਵ ਦੇ ਲਈ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਰਾਘਵ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਧੀਕਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਮਿਤਰ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹ ਕਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਸਮਾਂ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ; ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਤੂੰ, ਸੁਗਰੀਵ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਤੇ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਵੀ ਲੱਗੇ, ਤੂੰ ਮਿਤਰਤਾ ਦਾ ਫਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ।" "ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਵੀਰ ਬਾਨਰ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਜੋ ਦਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਦਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਹਾਂਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤੇਰੀ ਵਾਅਦੇ ਉੱਤੇ ਨਿਗਾਹ ਟਿਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਚਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ। ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਮਰੁਤ ਜਾਂ ਯਕਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ—ਫਿਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ।" "ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਲਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ-ਪਸੰਦ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।" "ਹੁਣ, ਆਗਿਆ ਦੇ, ਕੌਣ ਕੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਕਰੇ; ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਣਗਿਣਤ, ਅਜੈਯ ਬਾਨਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਮੇਂ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ-ਸੰਬੰਧੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਉੱਤਮ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਟੀਮ-ਮੁਖੀ ਬਿਨਾ ਦੇਰ, ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਹਦਬੰਦੀ 'ਤੇ ਡਿਊਟੀ ਕਰ ਰਹੇ ਤੇਜ਼-ਤਰਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਨੈਸ਼ੀਲ ਬਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਤੂੰ ਆਪ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਬਾਨਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਬਾਨਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਆਗਿਆ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਰਤ-ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਾਦਲ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹੀ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਰਸਾਤੀ ਰਾਤ ਵਿਚ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਲੇ ਪਲੇ ਅਸਮਾਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਰਾਤ ਦੇ ਚੰਦਨੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੁਗਰੀਵ ਵਿਲਾਸ ਮੌਜਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਵਿਖੋਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ। ਉਸਨੇ ਪਲੇ ਪਲੇ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਬਾਦਲ ਰਹਿਤ ਅਸਮਾਨ, ਕਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਅਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਕਾਂਗਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ? ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਵੇਗੀ?" "ਉਹ, ਜਿਸਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬੁਲਾਟੀ 'ਤੇ ਜਾਗਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ? ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ?" "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ, ਕੂਏਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਵਣਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਅੱਜ, ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।" "ਸ਼ਾਇਦ, ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਰਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਅਟੱਲ ਚਾਹ—ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ—ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ ਤੜਪ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਸੁਨ੍ਹੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿਚ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।