ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਨ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਐਸੇ ਬਚਨ ਆਖੇ ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਸੱਚੇ, ਸ਼ੁਭ, ਮਰਿਆਦਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਯਸ਼ ਵੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਮਾਲਕ, ਹੁਣ ਤੇਨੂੰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਦੰਡ, ਦੋਸਤ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਹੀ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਰਾਜ, ਯਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈਂ, ਦੋਸਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੋ ਕੰਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋਸਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਸਤ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਅਜੇ ਵੀ ਦੋਸਤ ਲਈ ਜੋ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ ਨਹੀਂ। ਆਓ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਖਾਤਰ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੀਏ। ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ ਕਿ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਘਵ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਪੁਰਾਣਾ ਸਬੰਧੀ, ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀਅ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਹੀ ਕਰ, ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ, ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜ ਤੇ ਜਾਨ ਵੀ ਵਾਰਣੀ ਪਵੇ, ਤਦ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?" "ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਦਸਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁਕਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਦਸਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤੇਰੇ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕਦਾ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ।" "ਨ ਦੇਵ, ਨ ਦਾਨਵ, ਨ ਗੰਧਰਵ, ਨ ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਰੁਤ, ਨ ਯਕਸ਼ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਲਈ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।" "ਹੁਣ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ, ਕੌਣ ਕੀ ਕਰੇ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਣਗਿਣਤ, ਅਜੇਯ ਵਾਨਰ ਖੜੇ ਹਨ।" ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਖੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਉੱਤਮ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੈਨਾ-ਮੁਖੀ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ। ਜੋ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਾਨਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀਂ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਨਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਆ ਜਾਵਣ।" ਐਸਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵేశ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ, ਰਾਮ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਸੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੀਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਆਸਮਾਨ, ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਚੰਨਣੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈ ਸ਼ਰਦ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜਨਕ ਕੁਮਾਰੀ (ਸੀਤਾ) ਗੁਮ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਸੁਚੱਜਾ ਆਸਮਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੱਦਲ ਸਨ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਚ ਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਵੇਖ ਰਾਮ ਨੇ ਦਰਦ-ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਆਸਮਾਨ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਵੀਂ ਕੁੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਚ ਤੇ ਸਰਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ—ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ?" "ਜਦ ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖ ਵੇਖਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਹੰਸਾਂ ਦੀ ਕੋਮਲ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?" "ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਮੈਂ ਚਾਹੇ ਝੀਲਾਂ, ਦਰਿਆ, ਖੂਹ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਬਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਾਂ, ਪਰ ਅੱਜ, ਉਸ ਮਰਾਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।