ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣਾ ਕਮ ਕਰਕੇ, ਅਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਯਾਦ ਆਉਣੀ ਹੀ ਸੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮ ਨੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ, ਇੱਕ ਵੀਰ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੋਏ, ਵਾਪਸ ਉਪਕਾਰ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਤਜਨ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜਨ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਇਹ ਬਰਸਾਤ ਸਹਿਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ।" ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਣਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਜਦ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਾਂਗਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁਕਿਆ, ਪਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਰਾਸਤੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਸਿਰਫ਼ ਰਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁਕਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ, ਚਿੰਤਾ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁਕਾ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਰਗ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡ ਰਿਹਾ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕੰਮ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ, ਧਨ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਦਾ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਮੂਲ ਜਾਣਦਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਸੱਚ, ਸ਼ੁਭ, ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਇਜ਼ਤ ਵੀ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਨਤੀ ਹੋਈ। ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ; ਇਹ, ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਰਾਜਨ ਦੀ ਰਾਜ, ਇਜ਼ਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖਜਾਨਾ, ਸਜ਼ਾ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਆਪ—all in harmony—ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਦੋਸਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋਸਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਜੋ ਦੋਸਤ ਦੀ ਖਾਤਰ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਕੰਮ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਅਜੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਰਾਘਵ ਦੇ ਲਈ ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਬੁਧਿਮਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪੱਕਾ ਹੈ।" "ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਨਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਅਣਮਾਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਵਿਤੀਯ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਹ ਕਰੋ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀਤਾ; ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਆਗਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ; ਆਗਿਆ ਦੇਣ 'ਤੇ ਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ—ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਫਿਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਵੀ।" "ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਦੇਸ਼ਰਥਪੁਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਚਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਚਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਖੋਜ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰੋ।" "ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਅਸੁਰ, ਮਰੁਤ, ਯਕਸ਼—all cannot frighten him—ਤਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਕੀ? ਇਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਰ ਚੁਕਾ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕਰੋ।" "ਤੁਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਆਕਾਸ਼—ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਦੱਸੋ, ਕੌਣ ਕੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ; ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸੰਖਿਆ, ਅਜੈਯ ਵਾਨਰ ਖੜੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਹ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਟੀਮ ਲੀਡਰ ਬਿਨਾ ਦੇਰ ਫੌਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ।" "ਜੋ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਨਰ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਣ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਵਾਨਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੌਤ ਹੈ; ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਵੱਡੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਆਗਿਆ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਤੀਹਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਜਦ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਹਟ ਗਏ, ਰਾਮ, ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਖੜਾ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕੁਲਤਾ ਵਿੱਚ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ।