ਮੌਸਮ ਦੀ ਬਦਲੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚਲਚਲਾਹਟ ਆ ਗਈ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਤੇ ਨਵੀਂ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਤਾਜ਼ਾ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਗਾਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ, ਸ਼ੇਰ ਹੋਰ ਵੀ ਚੁਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਰਾਜੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਬਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਗੜੀਆਂ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਘ ਆਈਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਪਹਾੜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ, ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ-ਸ਼ੌਕਤ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਕਾਸ਼ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨਾ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਸੂਰਜ। ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਲੁਕ ਗਈਆਂ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਝਰਨਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀਆਂ। ਜਿੱਥੇ ਝਰਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਉਹ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਝਰਨਾਂ, ਜਦ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਰਹੀਆਂ, ਉਹ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲਗਦੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ। ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਮੋਤੀ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਪੰਛੀ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਜੈਸਮਿਨ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ, ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਫੌਜਾਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੇ ਰਸਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਾਠ ਅਤੇ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਭਰਤ, ਜੋ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਆਸ਼ਾੜ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਵੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਢਹਿ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਰਖਾ ਦਾ ਮੌਸਮ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਸਮ ਯੁੱਧ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਰਸਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਵੀ ਸੁਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਉਪਰੋਂ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖੀ ਰਿਹਾ, ਹੁਣ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਏਗਾ ਅਤੇ ਢੀਕ ਸਮਾਂ ਪਛਾਣ ਲਏਗਾ, ਸੁਗਰੀਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੈਂ ਢੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਾ ਵੀਰ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਪਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਰਸਾਈ। "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਇਸ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ।" ਹੁਣ, ਕੀਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਉਣਤੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਅਕਾਸ਼ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਿਜਲੀਆਂ ਤੇ ਬੱਦਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਬਗਲੇਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ, ਤਦ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਸੀ ਪਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਸੁਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਸਾਰੇ ਮੁਕ ਗਏ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਨ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਮੂਲ ਭਾਵ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਚਨ ਜੋ ਲਾਹੇਵੰਦ, ਸੱਚੇ, ਹਿਤਕਾਰੀ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਯਸ਼ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋਈ।" "ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਢੀਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰਾਜ, ਯਸ਼ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਸਜ਼ਾ, ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹੋ, ਦੋਸਤ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਢੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਦੋਸਤ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਦੋਸਤ ਲਈ ਢੀਕ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਉਮੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ।