ਇਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੁਰਦਾ, ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਪਰ ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਤੇ ਮਧੁਰ ਗੀਤਾਂ ਵਾਂਗ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਨੀਲ-ਗਲ੍ਹੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚ-ਭਰੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਦੰਬ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕਲੇਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਿਠਾ ਪਾਣੀ ਪੈਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ, ਮੋਹ ਮਗਨ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚ ਤੇ ਬੁਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਨੋ ਮਦਿਰਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਣੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਹੋਵੇ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਮਿਠੀ ਧੁਨ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਲੈ ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਮਿਲ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੋਰ ਕਦੇ ਨੱਚਦੇ, ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਬੁਲਾਉਂਦੇ, ਕਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਉਪਰ ਅਪਣੀ ਰਤਨ-ਜੜੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਜਗਦਾ ਹੈ। ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਕਵਾਂ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀਆਂ, ਨਵੀਂ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਪਤੀ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਲੇ ਬਦਲ, ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲਾਂ 'ਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾੜਿਆ, ਬਦਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਹਣੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੰਬ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਕ ਹੈ, ਮੋਰ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਘਾਸ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਾਜਾ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਚੁੰਘਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਗਾਂ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਸਿੰਘ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਹੋਰ ਤਗੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਸੁਹਣੇ ਹਨ, ਰਾਜੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਵੱਡੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਲਟਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਜਲ-ਸਰੋਵਰ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਰਸਾਤਾਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਹਵਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਖੋਹ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਦਲ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਇੰਦ੍ਰਾ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਮਕ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ, ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਨਾ ਤਾਰੇ ਦਿਖਦੇ, ਨਾ ਸੂਰਜ; ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ, ਹੋਰ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੱਡੀਆਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਲਟਕੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਝਰਨਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ 'ਤੇ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਮਾਨੋ ਹਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਰ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਝਰਨਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਮਾਨੋ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਮੋਤੀ-ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ-ਜਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਖਰ ਗਈਆਂ। ਪੰਛੀ ਵਿਹੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਚੰਬੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਮੁਕ ਗਈਆਂ, ਫੌਜਾਂ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੇ ਵੈਰੀਤਾ ਤੇ ਰਸਤੇ ਇਕਸਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਭਾਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਠ ਤੇ ਸਾਮ-ਵੇਦ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਭਰਤ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨਿਪਟਾ ਕੇ, ਸੰਪਤੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਭਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਹਾਵਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ, ਲੱਖਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗੁਆ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਬਰਸਾਤ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਵਣ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਸੀਮ ਵੈਰੀ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਸਮ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਰਸਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਭੋਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੁਣ-ਹੁਣ ਹੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਭਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਲਵੇਗਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਪਛਾਣ ਲਵੇਗਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ, ਇੱਕ ਵੀਰ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਤਜਨ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਖਮਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਭ-ਸਵਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬੋਲਿਆ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇਗਾ। ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਇਹ ਬਰਸਾਤ ਸਹਿਣਾ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਉਣਤੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਨੇ ਜਦ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਬਦਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਾਂਗਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਸੁਹਣੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਦੇਖਿਆ; ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਧੀਆ, ਪਰ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਆਲਸੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸੁਖ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਤਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।