ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਨ, ਹੁਣ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ ਗੁਮ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਦੇਖੋ, ਕੁਟਜ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਨੇ—ਕੁਝ ਅਸੂਆਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਤਰਸ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਲਾਲਸਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੜਕਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਦੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਯਾਤਰਾ-ਮਾਰਗ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਝੀਲਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੇ। ਅਸਮਾਨ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਚਮਕਦਾ, ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਹਨੇਰਾ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਤਹ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਸਰਜ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਲਾਲ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਤ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਾਲ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭੌਰੇ ਮੰਡਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਆੰਬ ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਲੱਗਦੀ ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹਾਥੀ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਘਾਹ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨੱਚਾਂ ਨਾਲ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੀਂਹ ਮੰਡਲ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਭਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਆ-ਆ ਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਉੱਡਦੀ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਸਫੈਦ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਨਵੇਂ ਹਰੇ ਘਾਹ, ਨੰਨੇ-ਨੰਨੇ ਅੰਕੁਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਗੋਪ ਲਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਲੱਕ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨੀ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਦਰਿਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਸਾਰਸ ਬੱਦਲ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਲਾਲਸਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮੋਰ ਸੋਹਣੇ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਸਾਂਡਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਗਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹਾਥੀ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਚਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਆਰਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਮੋਰ ਤੇ ਬਾਂਦਰ, ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ, ਤਰਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਕਦੰਬ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਮੜੇ ਹੋਏ ਭੌਰੇ, ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮਧੁ ਚੁੰਘ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਪਣਾ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੂਸ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਰਦੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਗੂੰਜ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਨਾਲ ਗਾਵਨ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਗਲ ਵਾਲੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ, ਕਿਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ—ਇਹ ਜੰਗਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਰਮਣੀਅਤ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਦੰਬ, ਸਾਲ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਜੰਗਲ-ਜ਼ਮੀਨ, ਮਿੱਠੇ ਮਧੁ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੋਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਦਿਰਾ-ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੋਵੇ। ਪਾਣੀ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸਾਫ਼, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਆਸੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਲੋਂ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਹੋਵੇ। ਭੌਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੈ-ਤਾਲ ਵਾਲੀਆਂ ਕੂਕਾਂ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਝੁਲੀ ਧੁਨੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਦੇ ਮੋਰ ਨੱਚਦੇ, ਕਦੇ ਉੱਚੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ, ਕਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ, ਰਤਨਜੜੀ ਪੂੰਛਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਆਪ ਹੀ ਉੱਠ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਬਾਂਦਰ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਚੀਕਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਏ ਚਕਵਾ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀਆਂ, ਤੇ ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਪਤੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਸਾੜ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਬੱਦਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਸੁਗੰਧਤ ਕਦੰਬ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨਮੋਹਣ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਮੋਰ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਕੂਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘਾਹ ਇੰਦ੍ਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭੌਰੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਸ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਗਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਸਿੰਘ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਰਾਜੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਕਤਵਰ ਮੀਂਹ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਘ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਏ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜਲ-ਕੁੰਭਾਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਨਾ ਤਾਰੇ ਦਿਸਦੇ, ਨਾ ਸੂਰਜ; ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੁੱਲੀਆਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਝੁਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌੜੀਆਂ ਝਰਨਾਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਨੂੰ ਧੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਵਿਖਰ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਜਦ ਪੰਛੀ ਵਿਹੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੰਬੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਯਾਤਰਾ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਫੌਜਾਂ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।