ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਦ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਹੋ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸਾਊਮਿਤ੍ਰਿ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਸੀਤਾ ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।” ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਿਹੜੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਹਾਵਣੀਆਂ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਕੁਟਜ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਪਿਆਸ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਰੁੱਖ ਤਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਅੱਜ ਧੂੜ ਬੈਠ ਗਈ ਹੈ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਤਪਸ਼ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਯਾਤਰਾ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਸਾਫਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਆਪਣੇ ਜੀਲਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਰਸਤੇ, ਜੋ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਧੋਏ ਗਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੇ। ਅਸਮਾਨ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਚਮਕਦਾ, ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਜ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਕੇ ਜਾਮੁਨ ਫਲ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਆਮ ਹਵਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੱਜ-ਗੱਜ ਕੇ ਮੱਤਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਮੋਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਜਦ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਭਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵੱਲ ਉੱਡ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਨਵੇਂ ਹਰੇ ਘਾਹ, ਨੌਜਵਾਨ ਅੰਕੁਰ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਲੱਕ ਦੀ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਚੁੰਨੀ ਪਹਿਨੀ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੋਤੇ ਦੀ ਹਲਕੀ ਛਾਂ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਨਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਖੁਸ਼ ਸਾਰਸ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ ਜੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਲਹਿ ਰਹੇ ਹਨ; ਸਾਂਡ, ਗਾਂਆਂ ਵਾਂਗ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੁਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਵਰਸਦੇ ਹਨ, ਮੱਤਾਲ ਹਾਥੀ ਗੱਜਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਮੋਰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹੋਏ, ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਨਾਲ, ਕਦੰਬ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਿਮੜੇ ਹੋਏ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਲੈ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਮੱਤਾਲਤਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਲਾਲ ਗੁਲਾਲ ਵਰਗੇ ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਢੁੱਕੀਆਂ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰਸ ਲੁੱਟੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਝਲਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਗੱਜ-ਗੱਜ ਕੇ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਜਦ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਡਰ ਵਿਚ, ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਹਨ; ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਗਲ ਵਾਲੇ ਮੋਰਾਂ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨਾਲ; ਕਿਤੇ ਮੱਤਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ—ਇਹ ਜੰਗਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਦੰਬ, ਸਾਲ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅੰਕੁਰਾਂ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਮੱਤਾਲ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਸਾਫ਼, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕਿਆ, ਪਿਆਸੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੌਂਦ ਨਾਲ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣੀ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਬਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਮੋਰ ਕਦੇ ਨੱਚਦੇ, ਕਦੇ ਉੱਚੀ ਬੋਲਦੇ, ਕਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ, ਮਣਕਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂੰਛ ਫੈਲਾ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੰਗੀਤ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ, ਬਾਂਦਰ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਚੀਕਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਕਵਾਂ ਨੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਵਗਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਢਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ, ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਜੰਗਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੰਬ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਮੋਰ ਮੱਤਾਲ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਘਾਹ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਮਰਜੀ ਹੋਏ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਾਜ਼ਾ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰਸ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੱਤਾਲ ਹਾਥੀ, ਖੁਸ਼ ਗਾਂਵਾਂ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋਰ ਵੀ ਚੁਸਤ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਸੋਹਣੇ, ਰਾਜੇ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਉੱਤੇ ਟੰਗੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਵਾ ਤੇਜ਼ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਨਦੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਤੋੜ ਕੇ, ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜੇ, ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਰੇ ਦਿਸਦੇ, ਨਾ ਸੂਰਜ; ਧਰਤੀ, ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਗਾਇਬ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਡੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਝੂਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌੜੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਢਲਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੀਆਂ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਵਿਖਰ ਗਈਆਂ ਹੋਣ। ਜਦ ਪੰਛੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਵਿਛੋੜਾ, ਉਮੀਦ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।