ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬਲ ਜਾਗਰੂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਖ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ, ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ। “ਜੋ ਕੁਝ ਇਕ ਭਗਤ, ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਚ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮੰਗਲਕਾਮਨਾ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਖ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਉੱਦਮਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਅਟੱਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰੀਤਾ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਉੱਦਾਰਤਾ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਬਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਤੇ ਉੱਦਾਰਤਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਰਭਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਭ ਇਰਾਦਾ ਵਿਆਕਤ ਕੀਤਾ: “ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਰਾਜਾ! ਵਾਨਰ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਇਹ ਵਧ ਰਹੀ ਮੀਂਹ ਸਹਿਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਰਹੋ। ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕੋ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਰਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ।” ਹੁਣ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਵਿਖੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਈਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੈਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਇਸ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪਾਠ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਠਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਮਾਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੀਂਹਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਵੇਖ, ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ, ਜੋ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਾਂਗੂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਮੀਂਹ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਲੜੀ-ਲੜੀ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕੁਟਜ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਲਾਲ ਤੇ ਫਿੱਕੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਚੀਰੇ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਖਮਾਂ 'ਤੇ ਪੱਟੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਹੋਣ। ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਚਲਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਚੰਦਨ ਰੰਗ ਦੀ ਸ਼ਾਮ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਫਿੱਕੀ ਛਾਂ, ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ, ਕੈਫ਼ਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਠੰਢੀਆਂ ਤੇ ਕੇਤਕਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਣਯੋਗ ਹਨ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਕੇਤਕਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਏ ਹੋਏ, ਸੁਗਰੀਵ ਵਾਂਗ ਸਾਂਤ ਤੇ ਰਾਜਯੋਗ ਦਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚੰਨ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਨੈਊ ਵਾਂਗ ਸਜੇ, ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਭਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਡਿਤ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਅਸਮਾਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਾਬਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਗੂੰਜਦੇ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ 'ਤੇ ਚਮਕਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੀਤਾ, ਤਪਸੀਣੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਆ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਹੁਣ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ ਗੁੰਮ ਹਨ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਕੁਟਜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹਨ—ਕੁਝ, ਹੰਝੂਆਂ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਅੱਜ ਧੂੜ ਠੰਢੀ ਹੋ ਗਈ, ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਪਸ਼ ਮੱਧਮ ਹੋ ਗਈ; ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਰੁਕ ਗਈ, ਤੇ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ, ਆਪਣੇ ਝੀਲਾਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ, ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ ਹਨ; ਮੀਂਹਾਂ ਨਾਲ ਧੋਏ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰਥ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ। ਅਸਮਾਨ, ਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਦੇ ਖਾਲੀ, ਕਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਤਹ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਸਰਜ ਤੇ ਕਦੰਬਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਕਾ ਜੰਬੂ ਫਲ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਧੁ ਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ, ਬਹੁ ਰੰਗੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਆਮ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਧਜੀਆਂ ਤੇ ਬਗਲੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ, ਗਰਜਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ। ਜੰਗਲ, ਘਾਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਨੱਚਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ, ਦੁਪਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਹਟਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੇ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਦਲ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਰ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਬਗਲੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਟਿਕਦੇ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਬਗਲੇ ਦੀ ਲੜੀ, ਬੱਦਲਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਨਵੀਂ ਹਰੀ ਘਾਹ, ਨਵੇਂ ਕਲੇ ਤੇ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ, ਲੱਕ ਦੀ ਚੁੰਨੀ ਪਹਿਨੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਂਗ, ਤੋਤਾ ਦੀ ਫਿੱਕੀ ਛਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਵ 'ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਨਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਖੁਸ਼ ਬਗਲਾ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ, ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਮੋਰ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ; ਕਦੰਬਾ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਬਲਦ, ਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਏ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਸੋਹਣੇ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ, ਬੱਦਲ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹਾਥੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ—ਵਹਿ ਰਹੇ, ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ, ਗਰਜ ਰਹੇ, ਤੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੋਚਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਆਰਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਪਰ ਮੋਰ ਤੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਕਦੰਬਾ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁੰਨ ਕੇ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ (ਮਧੁ ਮੱਖੀਆਂ), ਨਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ, ਪੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਢੇਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਕਾਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਧਜੀਆਂ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਐਸਾ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਥੀ।