ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਬੜੀ ਸੋਹਣਾਈ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਲਪਟੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਉਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਧੁਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਦੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੈਸਮਿਨ, ਕੁੰਦ, ਸਿੰਦੂਵਾਰ, ਸ਼ੀਰੀਸ਼, ਕਦੰਬ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਸਰਜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਝੁਕਦੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਗੁਫਾ ਵੱਸਣ ਯੋਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੁਹਾਂਡੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਲੰਮੀ, ਕਾਲੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਜਲ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੋਵੇ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇਖੋ, ਕਾਲੇ ਕਾਜਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੋਵੇ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਸੀ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਦਰਿਆ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਗਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਨਵੀ ਨਦੀ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਚੰਦਨ, ਤਿਲਕ, ਸਾਲ, ਤਮਾਲ, ਅਤਿਮੁਕਤਕ, ਕਮਲ, ਸਰਲ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਨੀਰਾ, ਤਿਮਿਦਾ, ਬਕੁਲਾ, ਕੇਤਕਾ, ਹਿੰਤਾਲਾ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਨੀਪ ਅਤੇ ਵੇਤਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵੀ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਭੀ ਹੋਵੇ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਚਹਿਕਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਦਰਿਆ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੁਹਣੀਆਂ ਰੇਤਲੀਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਆ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਮਾਣੋ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਣਕਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਕਿਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮੁਦ ਦੇ ਕਲੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਤੈਰਦੇ ਪੰਛੀ, ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਹਣੀ ਦਰਿਆ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੋਹਣੀ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਣ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਥਾਂ ਕਿੰਨੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ! ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਕੇ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੇ। ਇਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਾ ਕੇ, ਬੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੁਖਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵੱਸਦਿਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਘੱਟ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁੱਤਣ ਲੱਗਦਾ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਰ ਆਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਉਸ ਤੋਂ ਕੋਸਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਕਾਕੁਤਥ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ। "ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਵੀਰ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣਕਾਰੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮਾਇਆਵੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜੜ ਤੋਂ ਉਖਾੜ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ; ਤਦ ਹੀ ਤੂੰ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ। ਹੇ ਕਾਕੁਤਥ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਲਟ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਕੀ ਵਾਤ ਹੈ? ਹੋਣ ਦੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਹੁਣ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੀਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਖ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਤੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸਮੱਗਰੀ ਪਾ ਕੇ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ, "ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤ, ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੂੰ ਆਖ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ। ਇਹ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਨਿਰੰਤਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਵੀਰ ਮਦਦ ਦਾ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੱਥ ਜੁੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਗਲਮਈ ਇੱਛਾ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ। "ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਬੰਦਰ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਹੇਮੰਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ, ਇਹ ਮੀਂਹਾਂ ਸਹਿ ਲੈ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ।" "ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕ, ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਵੱਸ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਚਕ ਵਲੋਂ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।