ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣਾਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸੱਤਾਈਸਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਬਿਲਕੁਲ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਜਾਂ, ਚੀਤਿਆਂ ਤੇ ਹਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਾਕੀ ਭਰੀਆਂ ਚਲਾਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਰੀਛ, ਲੰਬੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਬਿਲੀਆਂ ਆ-ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਇਕ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਆਖੀ: "ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਬੜੀ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਇੱਥੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗੇ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਬੜੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।" ਇਹ ਪਹਾੜ ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਮੰਡਕਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਬੁਲੰਦ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੈਸਮਿਨ, ਕੁੰਦ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼, ਕਦੰਬ, ਅਰਜੁਨ, ਸਰਜਾ ਆਦਿ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪਾਣੀ ਵਲ ਝੁਕਦੀ ਹੋਈ ਗੁਫਾ ਬੜੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ, ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਇਕ ਸਮਤਲ, ਸ਼ੁਭ, ਲੰਬਾ ਤੇ ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। "ਪਿਤਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੇਖੋ, ਕਿੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਕਾਲੇ ਕਾਜਲ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਰਗੀ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਭਰੀ ਹੋਈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੀ ਹੈ, ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦਰਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਨਵੀ ਨਦੀ।" ਉਹ ਦਰਿਆ ਚੰਦਨ, ਤਿਲਕ, ਸਾਲ, ਤਮਾਲ, ਅਤਿਮੁਕਤਕ, ਕਮਲ, ਸਰਲ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਾਨੀਰਾ, ਤਿਮਿਡਾ, ਬਕੁਲ, ਕੇਤਕ, ਹਿੰਤਾਲਾ, ਤਿਨੀਸ਼ਾ, ਨੀਪ ਤੇ ਵੇਤਸ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਵੇ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਸੁੰਦਰ ਰੇਤਲੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਨਦੀ ਮਾਣੋ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਕਿਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਿਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮੁਦ ਕਲਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ। ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੈਰਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਮੋਰਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ, ਹੇ ਭਲਾ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਆਸਰੇ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵੇਖ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉੱਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣ। "ਅਹਾ, ਇਹ ਥਾਂ ਕਿੰਨੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਾਂਗੇ ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੇ।" "ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਜੰਗਲ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਹੁਣ, ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ, ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕismet ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕਈਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਤੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਪਹਾੜ ਸੁੱਖਦ ਤੇ ਸਮਪੰਨ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਘਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਸੀ, ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਚੰਨਣ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਣ ਲਈ ਲੈਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ 'ਚ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਭੀ ਉਸੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਰਾਮ ਭਰਾ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖਦਾ: "ਬਸ, ਹੇ ਵੀਰ, ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ। ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।" "ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਰਮਯੋਗੀ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ।" "ਬਿਨਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ। ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਛਲਕਪਟੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।" "ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਧਾ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੁਟੰਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ।" "ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਜੇ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ!" "ਹੁਣ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਰਾਵਣ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।