ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਵੀਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਖਦਾਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਵੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕਤਾ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਾਂਗ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿੇਕ ਕੀਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਲਈ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੁਤਿਆ ਪਾਰਸੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਚਿੱਟੇ ਚਾਮੜੇ ਦੇ ਚਮਚੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੈਂਡਲ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਦੁੱਧ ਵਾਲਿਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਤੇ ਫੁੱਲ, ਸਾਫ਼ ਚਿੱਟੇ ਕਪੜੇ, ਚਿੱਟੇ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇਲ, ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ, ਸੋਨਾ, ਸੁਗੰਧਤ ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਘਿਉ ਮਿਲਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਦਹੀ, ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਤੇ ਦੋ ਕੀਮਤੀ ਚਪਲ—all ਇਹ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਰਿਵਾਇਤੀ ਧਾਗਾ, ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਤੇ ਮਨਹਸ਼ੀਲਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਫਿਰ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ, ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਅਭਿੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ। ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਢਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੌਕੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਿਸਤਰੇ ਪਸਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਮਹਲ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ। ਉਥੇ, ਰਿਵਾਜ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸੋਹਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿੇਕ ਹੋਇਆ। ਗਜ, ਗਵਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ, ਗੰਧਮਾਦਨ, ਮੈੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਜਾਂਬਵਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿੇਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਸੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਅਭਿੇਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਅਭਿੇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਜੈਕਾਰਾ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਅੰਗਦ ਦਾ ਅਭਿੇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦਇਆਲੁ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!"। ਉਥੇ ਉਪਸਥਿਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵਸੀ ਸੀ, ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਝੰਡਿਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਰਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਰੁਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਈਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ। ਜਦ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਅਭਿੇਕ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਨਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਬਾਘਾਂ ਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦਰਾਊਂ ਗੱਜਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਰਿੱਛ, ਲੰਬੀ ਪੂੰਛ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਮ ਨੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, "ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਬੜੀ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਹਵਾ-ਦਾਰ ਹੈ। ਇਥੇ, ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ, ਅਸੀਂ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਬਿਤਾਉਣਗੇ; ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ।" "ਇਹ ਚੋਟੀ ਚਿੱਟੇ, ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਤਾਮਬੇ ਵਰਗੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਮੇੰਡਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਹਨ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਸੁਹਣੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ।" "ਇੱਥੇ ਜੈਸਮਿਨ, ਕੁੰਦ, ਸਿੰਦੁਵਾਰ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼, ਕਦੰਬ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਸਰਜ ਦੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲਾ ਤਲਾਬ, ਜੋ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ।" "ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਝੁਕਦੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਗੁਫਾ ਬੜੀ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਇਹ ਉੱਚੀ ਤੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੀ ਹੈ।" "ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੁਹਾਂੜੇ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਸੌਮੀਤ੍ਰਿ, ਇਕ ਚੌੜੀ, ਸ਼ੁਭ ਕਾਲੀ ਤੇ ਲੰਬੀ ਚਟਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁਰਮਾ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।" "ਪਿਤਾ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਸੁਰਮੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉਚੀ ਉਠੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ ਚਿੱਟੀ ਚੋਟੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਪੁਰਾਣੀ ਵਹਿੰਦੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜੋ ਚਿਕੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਨਵੀ।" "ਇਹ ਦਰਿਆ ਚੰਦਨ, ਤਿਲਕ, ਸਾਲ, ਤਮਾਲ, ਅਤਿਮੁਕਤਕ, ਕਮਲ, ਸਰਲ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਵਾਨੀਰਾ, ਟਿਮਿਦਾ, ਬਕੁਲ, ਕੇਤਕ, ਹਿੰਤਾਲਾ, ਤਿਨਿਸ਼ਾ, ਨੀਪ ਤੇ ਵੇਤਸ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਿਸਕਿੰਧਾ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।