ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਅੰਤਯੇਸ਼ਟੀ ਲਈ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪਲਕੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਲਕੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਤਾਰਾ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ! ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?" ਤਾਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਜੇ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫੀਕਾਪਨ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਵਾਨਰ! ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਉਹ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਨਰ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ—ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?" "ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਗਰੀਵ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।" "ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ; ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ, ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੁੱਖੀ ਹੋਈਆਂ ਵਾਨਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਸਤੇ ਰੋਦਿਆਂ, ਸਗਰੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ। ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਤਾ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਖਰੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਅੰਤਯੇਸ਼ਟੀ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਗਰੀਵ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵਾਲੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮਾ, ਜਦ ਸਗਰੀਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਸਤੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਤਵ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਾਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਸੀ—ਜੋ ਇੱਛਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆਏ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਲਮੀਕਿ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛਬੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਭਿੱਜੇ ਕਪੜੇ ਵਾਲੇ ਸਗਰੀਵ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਰਾਮਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕਰਮ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸੁਵਰਣ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਰਾਜ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਹੁਣ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇਗਾ—" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰੇਗਾ; ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਆੰਗ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਲਾ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਓ।" "ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਓ।" ਹਨੁਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਹੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਚਾਹੇ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ—" "ਮੈਂ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸਗਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਹੈ।" "ਉਹ ਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਤਮ ਹੈਂ—ਇਸ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਵੀ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਵੀਂ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਇਹ ਅੰਗਦ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਇਹ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ, ਸਾਵਣ ਹੈ, ਜਦ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ!" "ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ, ਰਹਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹਵਾ, ਵਾਫਰ ਪਾਣੀ, ਕਈ ਕਮਲ ਤੇ ਕਵਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ।" "ਜਦ ਕਰਤਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ, ਤਦ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਿੱਠੇ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ।" "ਆਪਣਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ।" ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਗਰੀਵ— ਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਸਗਰੀਵ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸੀ, ਸਭ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਸਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਅੰਦਰ ਗਿਆ।