ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਨਿਰਜੀਵ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਪਲਕੀਨ ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਅੰਸੂ ਹਨ। ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਪਲਕੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ—ਜੋ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ—ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਇਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੁਕਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਾਂਦਰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾਵਣ, ਰਸਤੇ 'ਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਛਿੜਕਣ, ਤੇ ਪਲਕੀਨ ਪਿੱਛੇ ਆਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਮਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਜਲਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਦਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਂਦਰਣੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ 'ਚ, "ਹੇ ਵੀਰ! ਹੇ ਵੀਰ!" ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਸੁਰਾਂ 'ਚ ਰੋਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੰਗਲ 'ਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਚ ਵੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਪਸਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਬਾਂਦਰ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਅੰਤਿਮ ਚਿਤਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਪਲਕੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਹੜੇ ਤੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਲਕੀਨ 'ਤੇ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ 'ਚ, ਵਾਲ਼ੀ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ 'ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਬਾਂਦਰ ਰਾਜਾ! ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਰਖਵਾਲੇ!" "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?" "ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਆਤਮਾ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਇਥੇ ਚਮਕਦਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਇਹ ਦਾ ਰੰਗ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜੀਵਦੇ ਸੀ।" "ਇਹ ਸਮਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਬਾਂਦਰ! ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ, ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ 'ਚ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਰਹੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਾਂਦਰਣੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?" "ਇਹ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਹੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?" "ਇਹ ਰਹੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮੰਤਰੀ, ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਇਹ ਰਹੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਗਰਿਕ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਇਹਨਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਖੇਡਣ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਖ 'ਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਬਾਂਦਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਅੰਗਦ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਚਿਤਾ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਮਨ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੁਖ-ਦਰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚਿਤਾ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਉਲਟ-ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਸੁਭਾਗੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਲ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਤਾਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਾਲ਼ੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਦੁਖ 'ਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਬਾਂਦਰ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਛਬੀਸਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਦੁਖੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਘੇਰ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਥਿੜੀਆਂ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋੜੀਆਂ ਹਥਿੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਨਮਰਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰਿਆਸਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਤਿੱਖੀ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਰਾਜ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ, ਸੁਭਾਗੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ—" "ਉਹ, ਆਪਣੇ ਮਿਤ੍ਰ ਮੰਡਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲੇਗਾ; ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਗੰਧੀ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ।" "ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਬਣਾਓ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੋ।" ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬੜੀ ਸੋਝੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ 'ਚ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ, ਹਨੁਮਾਨ, ਚਾਹੇ ਪਿੰਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ—" "ਮੈਂ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਹਨੁਮਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਵੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਏ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: "ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਚੰਗੀ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ—ਇਸ ਵੀਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਵਿਲਾਪ, ਅੰਗਦ ਦਾ ਦੁਖ, ਰਾਮ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਸਾਂਝ, ਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਗਦੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਰਲੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਤੇ ਸੰਤਾਪ 'ਚ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ।