ਅੰਗਦ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪੈਣ ਦਿਓ—ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਉਹ ਮੋਹਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ, ਘਿਉਂ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਲਿਆਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲੋੜ ਹੈ। ਤਾਰਾ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੀਤਾ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੁਸਤਤਾ ਅਤੇ ਨੇਕਦਿਲੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਨਰ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹਨ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ; ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਉਹ ਵਲੀ ਨੂੰ ਚੀਤੇ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਲਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੀਤੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਚੀਤਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਰਲੇ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਚੀਤਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਚੀਤਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਆਸਨ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਥ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਤੇ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੀਤਾ ਭੜਕੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਨ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਲਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਚੀਤਾ ਵਧੀਆ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੁਲ੍ਹਾ, ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਰੀਗਰੀ ਸੀ। ਚੀਤੇ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚੀਤੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਵਲੀ ਨੂੰ ਚੀਤੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਵਲੀ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਚੀਤੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" ਵਾਨਰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜਾਵਣ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਵੇਲ ਫੈਂਕਦੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਚੀਤਾ ਪਿੱਛੇ ਆਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਥੇ ਵੀ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਵਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕੀਤਾ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿੱਚ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਫਿਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਿੱਛੇ ਚਲੀਆਂ। ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿੱਚ, "ਹੇ ਵੀਰ! ਹੇ ਵੀਰ!" ਕਰਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ, ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸੁੰਨੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਚੀਤਾ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੀਤੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ: "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ!" "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਬਲਵਾਨ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ! ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?" "ਭਾਵੇਂ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਥੇ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉੱਡਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ।" "ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਹੇ ਵਾਨਰ! ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਰਹੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਨਰਣੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਹ ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ—ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ?" "ਇਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਤੂੰ ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ?" "ਇਹ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੁਖਸਤ ਕਰ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਚਾਹਤ ਨਾਲ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਡਾਂਗੇ।" ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਵਾਨਰਣੀਆਂ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ ਅੰਗਦ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਤਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਗੇੜ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵਿਛੋੜੀ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਲੰਮੇ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਾਨਰ ਸੁਚੱਜੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਤਾਰਾ ਨਾਲ, ਵਲੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਅੰਤਿਮ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਲੀ ਦੀ ਚਿਤਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ, ਜੋ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਖਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਛੱਬੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।