ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਕਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉੱਤਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕਦਾ। ਕਾਲ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਬਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ; ਨਾ ਮਿਤਰਤਾ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੇਕ ਚੀਜ਼ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਵਾਲ਼ੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਗਿਆ; ਸਮਝੌਤੇ, ਦਾਨ ਤੇ ਮਿਤਰਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਗਮ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਲੱਖਣ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੱਖਣ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੁਗਰੀਵ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ। ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਸੁਕਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਹੋ ਸਕਣ। ਅੰਗਦ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਵਾ ਦੇ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਨਾ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕਿ ਉਹ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ, ਘਿਉ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਲਿਆਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਹੈ। ਤਾਰਾ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਪਲੰਗ ਲਿਆ ਆ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੋ ਵਾਨਰ ਪਲੰਗ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ; ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲਣ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਲੱਖਣ ਜੀ, ਜੋ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਲਾਲ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਲੱਖਣ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਲੰਗ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪਲੰਗ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਰਲੇ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਆਏ। ਉਹ ਪਲੰਗ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਥ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਕਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੰਗੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀ ਵਾਹਨ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਪਲੰਗ ਖੂਬ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਖੁਲ੍ਹਾ, ਕਲਾ-ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਨਕਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ ਸੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਲੰਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਲੱਖਣ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲਿਟਾ ਦੇਵੋ; ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ।" ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ, ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਦੇ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨੂੰ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।" ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵਾਨਰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਛਿਡ਼ਕਦੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਪਲੰਗ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਨ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਇਥੇ ਵੀ ਵਾਨਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਓਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕਰਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਜਲਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਫਿਰ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਧੜਕ ਸਨ, ਪਿੱਛੋਂ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ, "ਹੇ ਵੀਰ! ਹੇ ਵੀਰ!" ਆਖਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਦੁਖ ਭਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਪਈ। ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ; ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜੀ। ਅਨੇਕ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾ ਬਣਾਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪਲੰਗ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਸਭ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਤਦ ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਰਾਖੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ! ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ? ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਇੱਥੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਮੰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ—ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦਾ? ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਮੰਤਰੀ ਹਨ, ਤਾਰਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ, ਦੁੱਖ, ਵਿਛੋੜਾ ਅਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਵਿਰਲੇ ਵਾਨਰਾਂ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।