ਸਰਬਤ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਕਾਇਦੇ ਤੋਂ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਵਾਰਸ ਬਣੇਗਾ; ਇਹ Creator ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਅਰਥ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਉੱਤਮ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਤਾਰਾ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸਜੀ-ਸਵਾਰੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਚੁਪ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਵੀ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: "ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾਲ ਕਦੇ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਤਵ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੰਝੂਆਂ ਵਗਾ ਲਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੰਮ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਭਾਗ ਹੈ; ਭਾਗ ਹੀ ਕਰਤਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਭਾਗ ਹੀ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕਰਤਵ ਦਾ ਕਰਨਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਭਾਗ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।" "ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕੋਈ ਕਾਰਨ, ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਦੋਸਤੀ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਨਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।" "ਸਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।" "ਇਥੋਂ, ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਇਆ; ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਗਠਜੋੜ ਰਾਹੀਂ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ 'ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਸ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਹੀ ਉੱਚਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਪਾਇਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾ ਕਰੋ—ਜੋ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ: "ਸੁਗਰੀਵ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਾਰਾ ਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।" "ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਲੱਕੜ ਮंगਵਾਉ, ਸੁੱਕਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਚੰਦਨ ਉਪਲਬਧ ਕਰ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ।" "ਅੰਗਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ; ਛੋਟਾ ਮਨ ਨਾ ਕਰ—ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।" "ਅੰਗਦ, ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰ, ਘਿਉ, ਤੇਲ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਲਿਆਉ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਲੋੜ ਹੈ।" "ਤਾਰਾ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰ ਕੇ ਅਰਥੀ ਲਿਆਉ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਚੁस्ती ਨਾਲ ਕਰਤਵ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਜੋ ਵਾਨਰ ਅਰਥੀ ਚੁਕਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ; ਜੋ ਯੋਗ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਲਾਲ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਲਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਰਥੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲਿਆਇਆ, ਤੇ ਵਿਰਲੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਦੇ ਆਦੀ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਹ ਅਰਥੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ਼ਟ, ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਰਥ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ, ਪੰਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਤੇ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ 'ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ, ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਅਸਮਾਨੀ ਰਥ ਵਾਂਗ, ਜਾਲੀਦਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਅਰਥੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੀ, ਖੁਲ੍ਹੀ, ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ। ਉਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਂਗ। ਇਸ ਅਰਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਰੱਖੋ; ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ, ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਰਥੀ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਦੇ ਹੋਏ। ਵਾਲੀ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਥੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਿਣੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਗਰੀਵ, ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੰਸਕਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰੋ।" "ਵਾਨਰਾਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਵੇਲਾਂ ਵੰਡਣ, ਤੇ ਅਰਥੀ ਪਿੱਛੇ ਆਵੇ।" "ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਾਨਰਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਰਾਜ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸਨਮਾਨ ਕਰਣ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਤਾਰਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਰੰਤ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਫਿਰ ਸਭ ਵਾਨਰ-ਸਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਨ, ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀਆਂ। ਸਭ ਵਾਨਰ-ਸਤੀਆਂ, ਤਾਰਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀਆਂ, 'ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ!' ਕਹਿ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲਈ ਰੋਈਆਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਦੁਖੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਚੱਲੀਆਂ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਵਾਨਰ-ਸਤੀਆਂ ਦੀ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਜੰਗਲ ਤੇ ਪਹਾੜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗੇ; ਪਹਾੜੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਧੁਨ ਵੱਜੀ।