ਇਕ ਵਾਰ, ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਗਦ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਅਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਭਰਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ। ਅੱਜ, ਅੰਗਦ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤਾੜਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤਾੜਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਵੇ। ਸਿਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਤਾੜਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ, ਤਾੜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਨਰ-ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਤਾਸ਼ ਸੀ। ਜਦ ਤਾੜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖੀ—ਰਾਮ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ। ਤਾੜਾ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਝਟ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਮਹਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੀ, ਪਰ ਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਅਪਾਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਆਪ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਸਰਵੋਚ ਧਰਮ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ੋਭਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਧੀਰਜਵਾਨ ਹੋ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਯੁੱਧ 'ਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਈਆਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਦਿਵ੍ਯ ਹੈ। ਜਿਸ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰੋ; ਮੈ ਮਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" "ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਦੁਖੀ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ, ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਕਿ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਅਭਾਵ ਦਾ ਦੁਖ ਨਾ ਸਹੇ।" "ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਔਰਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੋ; ਔਰਤ ਦਾ ਵਧ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।" "ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਤਨੀ ਦੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੋਈ ਦਾਤ ਨਹੀਂ।" "ਤੁਸੀਂ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੋਗੇ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਧਰਮ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।" "ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਦੁਖੀ, ਅਸਹਾਇ ਅਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰ-ਸਿੰਘ ਦੇ, ਜੋ ਮਤੰਗਾ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਾਰ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤਾੜਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕਲਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਤਾੜਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ: "ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਾ ਡੋਲਣ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।" "ਜੋ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁਖ ਦੁਨੀਆ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ-ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇਗਾ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਜਿਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਉੱਚ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਉੱਤੇ, ਤਾੜਾ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਵਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਵਿਖੇਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪਚਵੀ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਫਿਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਤਾੜਾ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ: "ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਲਾਪ ਜਾਂ ਦੁਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।" "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇਖੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਂਸੂ ਵਹਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਭਾਗ ਹੈ; ਕਰਮ ਦਾ ਸਾਧਨ ਭਾਗ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਭਾਗ ਹੀ ਸਾਰੇ ਉੱਦਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਭਾਗ 'ਤੇ ਰਾਜ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਇਸ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।" "ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਘਟਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਸਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਕਾਰਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਮਿੱਤਰਤਾ, ਨਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਨਾ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਸਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝੇ; ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ—all ਸਮਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।" "ਇਥੋਂ, ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਸਮਝੌਤੇ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਕੇ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਕਾਫ਼ੀ ਦੁਖ—ਹੁਣ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰੋ।" ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਖਤਮ ਕੀਤੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ: "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਾੜਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ।" "ਹੁਕਮ ਦੇ, ਕਿ ਬਹੁਤ ਲੱਕੜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਸੁਕਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੰਦਨ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ।" "ਅੰਗਦ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਦੇ; ਬਾਲਕ-ਸुलਭ ਸੋਚ ਨਾ ਕਰ—ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।" "ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਕਹਿ, ਕਿ ਹਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਪੜੇ, ਘੀ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਲਿਆਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਚਿਤ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ, ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।