ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਵਹ ਰਹੀ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਆਪਕ ਸੀ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਰੇ ਪਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਦਾ ਦਰਦ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ-ਭੂਰੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।" ਤਾਰਾ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ, ਨੂੰ, ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ। ਅੰਗਦ ਉਠਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੇ, ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਗੋਲ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ, ਅੰਗਦ, ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਕਰੋ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਚਿਰਜੀਵੀ ਰਹੇ,"—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ?" ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਝੇ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਸਾਂ ਵਲੋਂ ਅਚਾਨਕ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੀ। ਰਾਜਸੀ ਮਹਿਮਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੁਣੇ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਾਨੋ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਵਿਛੜ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਚੌਵੀ ਚੈਪਟਰ 'ਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਾਅਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਵੀ ਚੈਪਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅਣਰੋਕੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖੀ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅਸ਼ਕ, ਮਨ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਮੁਕ ਗਈ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰੋ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੀ ਅਣਸ਼ਚਿਤਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ, ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਕ੍ਰੋਧ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਹੁਣ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਰਹਿਣਾ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ 'ਚ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜੀਣਾ, ਮੇਰੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਝ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਠੀਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਵੀ।" "ਭਰਾ, ਰਾਮ, ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵਲੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ?" "ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਘਾਤਕ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ।" "ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੂੰ ਮੁੜ ਇਹ ਨਾ ਕਰੀਂ।'" "ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਭਰਾਤਾ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਇੱਛਾ, ਅਤੇ ਨੀਚਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।" "ਇਹ ਕੰਮ ਅਸੰਭਵ, ਤਿਆਗਯੋਗ, ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਦੋਸਤ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।" "ਪ੍ਰਥਵੀ, ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਭਰਾ-ਘਾਤੀ ਵਾਨਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੌਣ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਤੇ ਰਾਜ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਰਾਘਵ, ਇਸ ਅਧਰਮੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਨਾਸੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।" "ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਨੀਚ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ; ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਅੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਇਸ ਜਲਣ ਵਾਲੇ ਦੁਖ, ਪਾਪ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਪੀੜਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਹਾਏ, ਇਹ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਪਾਪ, ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਆਤਮਤਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਅੱਗ 'ਚ ਪੀਲਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ, ਰਾਘਵ, ਤਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਘਵ, ਪੂਰਾ ਵਾਨਰ ਰਾਜਕੁਲ ਦੁਖੀ ਹੈ; ਤੇ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਗਦ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵੀ ਹੁਣ ਅੱਧੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਲ ਗਈ।" "ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਣਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ; ਪਰ ਅੰਗਦ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ? ਤੇ, ਰਾਮ, ਕੋਈ ਭਰਾ ਇੰਨਾ ਨੇੜਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਅੱਜ, ਸ਼ੂਰੀ ਅੰਗਦ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੀ ਜੀਵੇਗੀ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਛੜੀ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਵੀ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੱਗ 'ਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ; ਇਹ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਗੇ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ, ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਣੋ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਾਨਰ-ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਕੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਥਾ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਤਾਸ ਸੀ। ਤਾਰਾ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਉਠਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਰਣ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਸਰੀਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਕਕੁਤਸਥ ਵਲੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਰਾ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਘੇਰੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕੰਪ ਰਹੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਅਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਇਹ ਵਿਆਕੁਲ, ਦੁਖ-ਭਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਨਮਾਨ, ਦੁਖ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਹਦੀ ਹੈ।