ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਇਕ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਈ ਆਪਣੀ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਚਾਰੋ ਪੁੱਤਰ—ਕੁਸ਼ਾਂਬ, ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਅਸੂਰਤ ਰਜਸ ਅਤੇ ਵਸੁ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੀਬਰ, ਉਤਸਾਹੀ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਕੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਓ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚਾਰੋ ਉੱਤਮ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕੁਸ਼ਾਂਬ ਨੇ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੋਦਯਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅਸੂਰਤ ਰਜਸ ਨੇ ਧਰਮਾਰਣਯ ਨਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਵਸੁ ਨੇ ਗਿਰਿਵਰਜਾ ਨਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸਾਇਆ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਵਸੁ ਦੀ ਧਰਤੀ ਇਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੰਜ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਸੁਮਾਗਧੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਗਧ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਮਾਗਧੀ ਨਦੀ ਵਸੁ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰ ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਧੀਆਂ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਪਨ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਸੌ ਨਦੀਆਂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਣ। ਉਹ ਧੀਆਂ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ, ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲਸਦੀਆਂ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਦਵਿੱਤੀਯ ਸੀ, ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਮੋਹਕ ਲਗਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜਦ ਪਵਨਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੇ, ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੋ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੀਆਂ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨੀ ਛਿਨਭੰਗੁਰ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅਮਰ ਜਵਾਨੀ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੀਆਂ।” ਪਵਨਦੇਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਧੀਆਂ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਪ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ। ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਕ ਕੱਟੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵਰ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਦੇਣਗੇ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਵਰ ਹੋਣਗੇ।” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਨਦੇਵ ਹਰਿ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਧੀਆਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖੀ, ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ। ਪਿਆਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਦੱਸੋ ਧੀਆਂ, ਕਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੌਣ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਗਿਆ? ਤੁਸੀਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਪਰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਅਗਲੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸੌ ਧੀਆਂ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਵਨ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਅਣਚਾਹੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀਆਂ।” “ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਪਵਨ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰਿਆ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਧੀਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਧੀਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਹੈ। ਸੱਜਣਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਧੀਰਜ ਪੁਰਖਾਂ ਲਈ। ਪਰ ਅਜਿਹੀ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਧੀਰਜ ਦਿਖਾਈ, ਉਹ ਬੜੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਧੀਰਜ ਹੀ ਦਾਨ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਹੀ ਯਗ੍ਯ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਹੀ ਯਸ਼ ਹੈ, ਧੀਰਜ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਧੀਰਜ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਵਰ ਦੀ ਚੋਣ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਚੂਲੀ ਉਥੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਉਰਮਿਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਧਰਵ ਕੁੰਵਰੀ ਸੋਮਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਬੇਟੀ। ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?