ਜਦੋਂ ਤੀਖੀ ਤੀਰ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਹੋਣ ’ਤੇ ਓਹਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਲਹੂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਗੇਰੂ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਸ ਰਣਭੂਮੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀ ਉਸ ਬੀਰ ਨੂੰ ਭਿੱਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤਮ ਹਾਲਤ ਵੇਖ।” ਫਿਰ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਅੰਗਦ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੋਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਅੰਗਦ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ, ਜਦ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, “‘ਤੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇਂ, ਪੁੱਤਰ’—ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ? ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰਾ ਸਾਥੀ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ ਸਾਂਡ ਵਲੋਂ ਅਚਾਨਕ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਤਾਰਾ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਰੂਪੀ ਯਜ્ઞ ਕਰ ਚੁੱਕਾ, ਅੰਤਮ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ—ਮੈਨੂੰ—ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?” ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ?” ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਜਸੀ ਮਹਿਮਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਨਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੀ। ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਵਿਗਾੜੂ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ, ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਾਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਸੁਗਰੀਵ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਸਨ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਯੁ-ਸਰਪ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਰਤੱਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਜਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਹੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਅੰਗਦ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਹੁਣ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਗੁੱਸੇ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਰੋਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।” “ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ’ਚ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਖਿਲਾਫ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਠੀਕ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਵੀ ਠੀਕ ਸੀ।” “ਹੇ ਰਾਮ, ਭਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਗੁਣੀ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਲਾਲਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਟਕੇ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਹ ਮਰਯਾਦਾ-ਭੰਗ ਕਰ ਬੈਠਾ।” “ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਮੁੜ ਇਹ ਨਾ ਕਰੀਂ।’ ਉਸ ਨੇ ਭਰਾਤਾ-ਧਰਮ, ਉੱਚਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ; ਮੈਂ ਗੁੱਸਾ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਨੀਚਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਚਾਹਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਮੈਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਪ ਲਿਆ।” “ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਲਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇਗਾ? ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇਸ ਅਧਰਮ ਤੇ ਕੁਲ-ਨਾਸਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।” “ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਤੇ ਨੀਚ ਕਰਤੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੇਲਾ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਇਸ ਜਲਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਪਾਪ-ਰੂਪ ਰੋਗ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਕੁਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਹਾਏ, ਇਹ ਅਸਹਿਣਯੋਗ ਪਾਪ, ਹੇ ਮਨੁੱਖ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਨਾਸ ਕਰ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ ਤੇ ਤਪਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ। ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪੂਰਾ ਵਾਨਰ-ਕੁਲ ਦੁੱਖੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੰਗਦ ਦੀ ਜਿੰਦ ਵੀ ਹੁਣ ਅੱਧੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ।” “ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਵੀ, ਪਰ ਅੰਗਦ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇਗਾ? ਅਤੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਅੱਜ, ਇਹ ਬੀਰ ਅੰਗਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਪਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹੇਗੀ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਗੇ। ਤੇਰਾ ਕੰਮ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਪਰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਪਰਾਧੀ ਹਾਂ ਤੇ ਜੀਊਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ, ਹੇ ਰਾਮ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਵਾਨਰ-ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਤਾਸ਼ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਸਨੂੰ ਉਥਾ ਲਿਆ। ਜਦ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮਰਨਾਲੀ-ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਛਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕਕੁਤਸਥ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ, ਵਿਛੋੜਾ, ਪਛਤਾਵਾ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤਾਰਾ, ਸੁਗਰੀਵ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।