ਜਦੋਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਵਿਹਲ ਗਈ। ਉਹ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਕਿਸੇ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਵੇਖ, ਮੈਂ ਜੋ ਹੀਰੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮਾਣ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਰਾਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਦੁਖ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਖ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੌਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੰਡ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਵੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਵੀ।" "ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਧੀਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਔਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ, ਜੇ ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਧਨ-ਧਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੂਨ ਦੇ ਚੋਹੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਕਿਉਂਕੀਆਂ ਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੇਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਤੇਰਾ ਆਖਰੀ ਥਾਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ। ਅੱਜ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਵਿਗੜ ਵਿੱਚ।" "ਰਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੀਰ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਨੀਲ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਤੀਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੱਪ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਉਹ ਤੀਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸੰਜ ਨੂੰ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਤਾਮਬੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੂੰਝਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੰਨੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤਾ।" "ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਸਨ, ਆਖਿਆ, ‘ਪੁੱਤਰ, ਵੇਖ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ।’" "ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਖੀਰ ਵਾਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ, ਪੁੱਤਰ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਅੰਗਦ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੋਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਅੰਗਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਮੈਂ ਅੰਗਦ ਹਾਂ।’ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਤੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "‘ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੋ, ਪੁੱਤਰ’—ਤੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਾਥ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੜੇ ਨੂੰ ਸਾਂਡ ਵਲੋਂ ਮਰਦੇ ਵੇਲੇ।" "ਜੰਗ ਰੂਪ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਜਲ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ, ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?" "ਇਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ?" "ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਰ ਗਏ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਚਕ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕੰਡ ਦੇ ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ, ਜੋ ਦੁਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦੁਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਣਮਿਸਾਲ ਮੌਤ ਕਰਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮਨ ਉਦਾਸ ਸੀ। ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ, ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜਸੀ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਮੁਕ ਗਈ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਅੰਗਦ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਕ੍ਰੋਧ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਵਧੀਕ ਰੋਹ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਖਿਲਾਫ ਕੁਝ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਉਚਿਤ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਵੀ।" "ਕਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਰਾ, ਹੇ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਚਾਹ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇ?" "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਮਾਰਕਾਂਤਕ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ।" "ਇੱਕ ਪੈੜੀ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਕੇ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਇਹ ਨਾ ਕਰੀਂ।’" "ਉਸ ਵਲੋਂ ਭਰਾਤਾ-ਭਾਵ, ਉੱਚਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਵਾਸ਼ਨਾ ਤੇ ਨੀਚਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।" "ਇਹ ਕੰਮ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਹ ਚਾਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੈਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ।" "ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਦਰੱਖ਼ਤ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਾਪ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੌਣ ਚਾਹਵੇਗਾ ਕਿ ਭਰਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੇ?" "ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਹਾਂ, ਰਾਜ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਐਸਾ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਘਰ-ਤੋੜੂ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ।" "ਮੈਂ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਤ ਤੇ ਨੀਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਇਸ ਸੜਨ ਵਾਲੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹ ਪਾਪ ਰੂਪ ਬਿਮਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਚੁੰਘੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ—all ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।