ਇਹ ਕਥਾ ਵੈਭਵਸ਼ਾਲੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤੇਈਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਵੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਲੀ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਵਿਦਨਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਸ਼ੂਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਣਸੁਣੀਆਂ ਕਰਕੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਧਰਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਥੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ ਲਟੇ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੇ। ਹੇ ਸ਼ੂਰਾ, ਹੁਣ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੀ ਹੁਣ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ। ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਹੀਂ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਦੁਖ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਹੀ ਸ਼ੂਰਾ ਦੀ ਖਟ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਪਏ ਹੋ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਮਰੇ ਪਏ ਹਨ; ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ। ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ, ਅਸਹਾਇ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਮੈਂ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਅਚਾਨਕ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਉਜੜ ਗਈ, ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਅਥਾਹ ਅਤੇ ਅਗਾਧ ਦੁਖ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ; ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ? ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਹੀਲੀ ਅਤੇ ਪਤੀ ਸੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ। ਸ਼ੂਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਗਿਆ; ਪਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਔਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਹੋਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਕਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਅਨਾਜ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਸ਼ੂਰਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਕਤ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਲਟੇ ਹੋ, ਉਹ ਖਟ ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਿਆਂ-ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਧੂੜ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੀ; ਅੱਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਵੈਰ ਵਿੱਚ। ਰਾਮ ਦੀ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ, ਜੋ ਛੱਡੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਤੀਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਜੀ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੁਣ ਵਿਦਾ ਹੋਏ, ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਨੀਲਾ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਤੀਰ ਨੂੰ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਜਵਲੰਤ ਸਪ ਲੰਮਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤੀਰ ਕੱਢਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਦਿਖੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਕਤ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਲਾਲੀ ਤੇ ਸਾਂਭੀ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਫ ਕੀਤਾ। ਤਾਰਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਵਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਵੇਖੋ, ਪੁੱਤਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅੰਤਮ ਹਾਲਤ।" "ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ," ਤਾਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਅੰਗਦ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਲਏ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਗੋਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ, ਅੰਗਦ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਵੀ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦਿਓ, ਜਦ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "‘ਪੁੱਤਰ, ਤੁਸੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੋ’—ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ? ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚੇਤਨਾ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਤੇ ਵੱਛਾ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਰਾਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਆਖਰੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ?" "ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਰਹੀ?" "ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਚਲੀ ਗਈ।" ਚੌਵੀਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ: ਤਾਰਾ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਦੁਖ ਦੇ ਅਗਾਧ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਹਿਰੀ ਵਿਦਨਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਚਲਾਕ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਸਨ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਹੌਸਲੇ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਸੋਚਵਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਪ, ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਖੜਾ ਸੀ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਿਹਾ। "ਜਿਵੇਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਤੀਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜ-ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।" "ਇਹ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਦਨਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅੰਗਦ ਸੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" "ਗੁੱਸੇ, ਅਸਹਿਣਤਾ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਵੱਸਣਾ, ਲੰਬਾ ਜੀਵਨ ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਵਿੱਚ ਕਾਟਣਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਨਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖਿਲਾਫ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕੀਤਾ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਰਾਮ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਠੀਕ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਕਰਮ ਵੀ।" "ਹੇ ਰਾਮ, ਭਰਾ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਰਾ ਦੀ ਵਿਦਨਾ, ਅੰਗਦ ਦੀ ਵਿਦਾ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀਆਂ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਈਆਂ, ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਛਾ ਗਿਆ।