ਜਦ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਘੜੀਆਂ ਗਿਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਤਾਰਾ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੌਰਤ ਅਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਵਾਲੀ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਤਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਯੋਗ ਕਾਰਜ ਕਰੇਗਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੁਸ਼ੇਣਾ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਧਨ-ਸੰਬੰਧੀ ਨਿੱਘੀ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਏ, ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਜਾਂ ਝਿਝਕ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਰਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਗਵਾ ਬੈਠੇਗਾ। ਫਿਰ ਵਾਲੀ ਨੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਦਿਵਯ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਲਾ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਛੱਡੀ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਾ ਚਾਹ ਵਿਚ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਲੱਗਣ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ, ਵਾਲੀ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਲਈ। ਜਦ ਵਾਲੀ ਨੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। “ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣਾ ਸਿੱਖ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਐਵੇਂ ਹੀ, ਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇਂਗਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਨਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ। ਨਾ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧ ਅਸਕ ਕਰ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ; ਦੋਵੇਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹੁਣ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਸੁੰਨੀ ਪਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਬਾਗ ਬਾਗੀਚੇ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਜੰਗਲ—all ਖਾਲੀ ਪਏ ਸਨ। ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਵਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਕੰਬਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। “ਹੁਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਕੌਣ ਗੂੰਥੇਗਾ? ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਕੌਣ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਕੀਤੀ?” ਵਾਨਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪੁੱਛਦੇ। ਗੋਲਭਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ, ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਲੀ ਨੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜੰਗ ਕੀਤੀ; ਸੋਲਵੇਂ ਸਾਲ ਗੋਲਭਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾਇਆ, ਉਸ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਮੌਤ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਘੇਰ ਲਿਆ? ਜਦ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਐਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਂਡ ਮਰ ਜਾਣ ਤੇ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਤਦ ਤਾਰਾ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਲਪੇਟਣ ਵਾਲੀ ਬੇਲ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਤਾਰਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾਂ ਮੰਨ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈਂ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਧਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਹਾਏ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ!” “ਭਾਲੂਆਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ? ਇਹੀ ਉਹ ਯੋਧੇ ਦਾ ਮੰਜਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਥੇ ਤੂੰ ਆਪ ਪਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਕੁਲ ਦੇ, ਜੰਗ ਪਸੰਦ, ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ।” “ਮੈਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਯੋਧੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵੇਖ, ਮੈਂ ਹੀਰੋ ਦੀ ਵਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ, ਅਚਾਨਕ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਅਤਲ, ਅਥਾਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹਾਂ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਟੁੱਟਦਾ, ਨਾ ਪਿਘਲਦਾ।” “ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਅੱਜ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੰਡ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਵੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾ ਗਿਆ; ਜੇਕਰ ਔਰਤ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਪਤੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਧਵਾ ਕਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਕੋਲ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧਵਾ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੂਨ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੈਂ।” “ਇਹ ਤੇਰਾ ਬਿਸਤਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਕੀੜੇ ਤੇ ਕੀੜੀਆਂ ਹਨ; ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਜੱਫੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ; ਅੱਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੇਵਲ ਇਕ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੀਰ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।” “ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਨੀਲ ਨੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਤੀਰ ਕੱਢਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਸੜਕਦਾ ਸੱਪ ਨਿਕਲਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਜਦ ਤੀਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚਮਕੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸੰਜ ਵਕਤ ਠੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਘਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਹਿ ਗਈਆਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਵਾਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਦੀ ਵਿਲਾਪ ਭਰੀ ਪਿਆਰ-ਮਈ ਬਾਤਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।