ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਸੀ, ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤਾਰਾ, ਸਭ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਾਨਰ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੱਥਾਂ ਹੇਠਾਂ ਹਨ। ਤੂੰ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਮਾਇਤ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਨ ਦੇ। ਹੁਣ ਵੰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਫ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਕੀਨੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ; ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਤਾਰਾ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ, ਇਸ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣਾ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸੌ ਅੰਗਦ ਵਰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਅੰਗਦ ਉੱਤੇ; ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅਗਲਾ ਵਾਰਸ ਹੈ। ਹੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆ; ਬੇਸ਼ਕ, ਪਿਤਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅਸਲ ਸਬੰਧੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ ਇਸ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ, ਚਾਹੇ ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।” ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਕਿੜਕਿੰਧਾ ਕਾਂਡ ਦੇ ਬਾਈਂਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਾਲ਼ੀ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸਾਫ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਭੁੱਲਾਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ; ਮੈਨੂੰ ਤਕਦੀਰ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਖੀ ਸੀ; ਕਦੇ ਜੋ ਭਰਾਤੀ ਪਿਆਰ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਹੀ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਲੈ; ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਇਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਰਾਜ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇੱਜ਼ਤ—ਇਹ ਸਭ ਇਕਠੇ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਆਖਾਂਗਾ; ਇਹ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੀਂ। ਵੇਖ, ਇਹ ਅੰਗਦ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹੰਝੂ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੰਗਦ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਰਾਖਾ ਬਣ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਬਚਾਈਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਇਹ ਤਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਅੰਗਦ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਿਖਾਏਗਾ। ਅਤੇ ਸুশੇਣ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਧਨ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਕਰਤਵ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾ; ਜੇ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਅਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਾਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਲ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਲੈ ਲਈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੇ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਹੁਣ, ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਸਹਿ ਲੈ; ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ, ਦੋਵੇਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਉਚਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ ਜਦ ਤੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇਂਗਾ। ਨਾਹ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਵਿਖਾ, ਨਾਹ ਪੂਰੀ ਉਨ੍ਹੇਖੀ; ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਧੁਰਤਾ ਰੱਖ।” ਇਹ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਵਾਲ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੰਦ ਵਿਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਗਈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਆਪਣੇ ਸਿਰਦਾਰ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਘੜੀ ਆਈ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਉਥੇ ਰੋ ਪਏ; ਉਹ ਸਭ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਾਨਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਕਿੜਕਿੰਧਾ ਸੁੰਨੀ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਬਾਗ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਜੰਗਲ—all ਸੁੰਨੇ ਪਏ ਹਨ। ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਵਾਲ਼ੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ; ਜਿਸਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਣ ਹਿਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਕੌਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵੱਧੇਗਾ, ਕੌਣ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਗੰਧਰਵ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਗੋਲਭਾ ਨਾਲ, ਜਿਸਦੇ ਭੁਜਾ-ਬਲ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਨਾ ਦਿਨ ਨੂੰ ਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਲੜਾਈ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ। ਸੋਲਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਗੋਲਭਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਉੱਤਮ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਲ਼ੀ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ? ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸਿਰਦਾਰ ਵਾਲ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਂਡ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।