ਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਵਾਲੀ, ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਕੰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੋਈ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਤਾ ਤਰਸ ਯੋਗ ਸੀ, ਨਾ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ ਅਸਹਾਇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਅੰਗਦ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ, ਨਰਮ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੁੰਮ ਲੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ; ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਮਾ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਵੇਖ, ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ। ਤਾਰਾ ਦੇ ਵਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਉਂ ਲੈ ਲਿਆ? ਇੰਨੇ ਗੁਣਵਾਨ, ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਪੁੱਰਖ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਬੇਸਮਝੀ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਰੀਤ ਕੰਮ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਲੰਬੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ। ਫਿਰ ਤਾਰਾ, ਹੋਰ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਸੋਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵਾਲੀ ਲਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਮੂਖ ਹੈ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪਈ ਸੀ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਫਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਲਈ ਰੋਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਸ ਲਈ ਰੋਣਾ? ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅੰਗਦ ਤੇਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਪੁੱਤ ਹੈ; ਹੁਣ ਸੋਚ ਕਿ ਉਸਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਸਮਝਦਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰੀ। ਜਿਸ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਵਾਨਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਹੀ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਮਾਫੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ। ਸਾਰੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤ ਅੰਗਦ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਤੇਰੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਨ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ; ਤੇਰੇ ਸਹਾਰੇ ਅੰਗਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਵੰਸ਼ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ; ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ, ਇਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਹੈ। ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਯੋਗ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ; ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਵੇਖੇਂਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੀਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ ਸੰਗ ਲੈਣਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਰਗੇ ਅੰਗਦ ਤੋਂ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਅੰਗਦ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੈ; ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸੁਗਰੀਵ ਹੀ ਅਗਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਰੱਖ; ਪਿਤਾ ਹੀ ਪੁੱਤ ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਕ ਹੈ, ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇਥੇ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਮਰਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਛਾਂ ਲੈਣੀ।" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਹਾਰ ਕੇ ਪਏ ਵਾਲੀ ਨੇ, ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ; ਮੈਨੂੰ ਤਾ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਜਬਰਨ ਫਸਾ ਲਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ; ਜੋ ਭਰਾਤਾ-ਪਿਆਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਅੱਜ ਹੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲ ਲੈ; ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਹੇ ਸੁਗਰੀਵ, ਇਕਠੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ, ਰਾਜ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਨਾਮ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਆਖਦਾ ਹਾਂ; ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੀਂ। ਇਹ ਅੰਗਦ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਆਰਾਮ ਚ ਪਲਿਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ। ਅੰਗਦ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਤेरा ਆਪਣਾ ਪੁੱਤ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ, ਤੇ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ।