ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਵਾਲ਼ੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਈ। ਉਹ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ? ਉਠ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਖੱਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ। ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਜਾ ਚੁੱਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਵੀਰ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਧਰਮਮਈ ਵਰਤਾਅ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਸੋਹਣੀ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਨਗਰੀ ਸੁਰਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਿੱਠਾ ਸਮਾਂ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੁ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ, ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨੇਤਾ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵਾਕਈ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਵੀ ਅੱਜ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੰਞਦਾ। ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੂੰ ਲੈ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਫਲ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਮਿੱਠਾਸ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਸਮਾਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ, ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਾਲ਼ੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਜਦ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨ ਤਾ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨ ਤਾ ਤਰਸਯੋਗ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅੰਗਦ, ਜੋ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਨਰਮ, ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਹੁਣ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੁਲਭ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ; ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੰਮੀ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੂਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਸੁਗਰੀਵ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹਿ; ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਰੂਮਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਵੈਰੀ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ, ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅੰਗਦ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਵਾਲ਼ੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਉਂ ਲੈ ਲਿਆ? ਐਸਾ ਨੇਕ, ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਲੰਮੀ ਬਾਂਹ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ। ਫਿਰ ਤਾਰਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਵਾਨਰ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਿਮ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਵਾਲ਼ੀ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੌਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਅਪੁਣੇ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਰੋਣ ਜੋਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਬੁਲਬੁਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਕੌਣ ਇਸ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰੇ? ਇਹ ਅੰਗਦ, ਤੇਰਾ ਜੀਉਂਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ; ਸੋਚ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਾਰੀ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੱਖਾਂ ਵਾਨਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਮੰਜਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਸਹੀ ਰਾਹ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ ਤੇ ਮਾਫੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਤੇ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਸਭ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ, ਤੇ ਵਾਨਰ ਰਾਜ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ, ਅੰਗਦ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਵੰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰਾਜਕਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਨਿਭਾ; ਇਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤੀ ਹੈ। ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਅੰਗਦ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ; ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵੇਖੇਗੀ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।” ਹਨੂਮਾਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਾਰਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ, ਇਸ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੀਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਾਹਪਾਸੀ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਗਦ ਵਰਗੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਨ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਤੇ ਕੋਈ ਹੱਕ ਹੈ, ਨ ਅੰਗਦ ਤੇ; ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਸੁਗਰੀਵ ਹੀ ਅਗਲਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ, ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰ; ਪਿਤਾ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸਾਕ ਹੈ, ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ। ਮੇਰੇ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਆਖਿਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗੇ ਵੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਖੱਟ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ, ਵਾਨਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਚਵੀ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਆਇਆ।