ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸਿਧਾਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦਿਕ ਜਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਲਗਭਗ ਸੌ ਰਥਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਚਲੇ। ਸਿਧਾਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਪੰਛੀ—ਭੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਲੱਗਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ 'ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਗਨਿ-ਹੋਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਉਹ ਅਤੁੱਟ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬੈਠ ਗਏ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਉਮਿਤ੍ਰੀ, ਨੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ—ਜੋ ਤਪਸਵੀਆਂ 'ਚ ਸ਼ੇਰ ਸਮਾਨ ਸਨ—ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿਆਲੀ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸ਼ਾ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਧਰਮਵਾਨ ਨਾਰੀ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਕੁਸ਼ਾਮ্বਾ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਅਸੂਰਤ ਰਜਸ ਅਤੇ ਵਸੁ। ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ, ਉਰਜਾਵਾਨ ਤੇ ਖਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੁਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸਨ, ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਪੁੱਤਰੋ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰੋ; ਇੰਝ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਹਾਸਲ ਕਰੋਗੇ।' ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਾਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ-ਆਪਣੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਕੁਸ਼ਾਮਬਾ ਨੇ ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ ਮਹੋਦਯਾ, ਅਸੂਰਤ ਰਜਸ ਨੇ ਧਰਮਾਰਣਯਾ ਅਤੇ ਵਸੁ ਨੇ ਗਿਰਿਵਰਜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। "ਰਾਮ, ਇੱਥੇ ਵਸੁ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪਹਾੜੀ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੁਮਾਗਧੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਮਾਗਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਗਧੀ ਨਦੀ, ਵਸੁ ਦੀ, ਉੱਚੀ ਉਪਜਾਵ ਅਤੇ ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਿੰਚਦੀ ਹੈ। "ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਸੌ ਬੇਮਿਸਾਲ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਹ ਧੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਸਜੀ-ਸਵਾਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ 'ਚ ਸੌ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਾਗ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਧੀਆਂ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਬਾਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਾਗ 'ਚ ਆਈਆਂ। "ਜਦੋਂ ਇਹ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਹਰ ਗੁਣ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਬਾਗ 'ਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਵਾਯੁ-ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੋ। ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਛੱਡੋ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁਕਣ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨੀ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਪਾਵੋਗੇ।' "ਵਾਯੁ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌ ਧੀਆਂ ਹੱਸ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ; ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਅਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੀ ਧੀਆਂ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ।' 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਆਵੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪਤੀ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ। ਪਿਤਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਗਾ।' "ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ-ਦੇਵਤਾ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਧੀਆਂ ਰਾਜ-ਮਹਿਲ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ, ਅਤਿ ਵਿਅਕੁਲ, ਲਜਜਤ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਲੈ ਕੇ। "ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਦੱਸੋ ਧੀਆਂ। ਕਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ? ਕਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟੇਢਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ? ਤੁਸੀਂ ਗੁੰਮ-ਸੁੱਤ ਹੋ, ਪਰ ਕੁਝ ਬੋਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਤਮ-ਸਯੰਯਮ ਕੀਤਾ। "ਕੁਸ਼ਨਾਭਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੌ ਧੀਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਰਾਜਾ, ਵਾਯੁ-ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਨੇ ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।' 'ਅਸੀਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ; ਅਸੀਂ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚੁਣੋ; ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੋਵਾਂਗੀਆਂ।' 'ਉਹ ਸਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਪਾਪ ਦੇ ਬੰਧਨ 'ਚ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਵਾਯੁ-ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।' "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਉੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੌ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ...