ਇਹ ਕਥਾ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਜੀਵਨ-ਗਾਥਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੰਗਤ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਛਾਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮੋਹਕ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੱਚੇ, ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਵਾਲੇ, ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਜਾਣਦੇ, ਸਾਵਧਾਨ, ਸੂਝਵਾਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ, ਗੁਣਵਾਨ, ਅਦੂਖੀ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਸੁਜਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤਰ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿਚ ਸਾਗਰ ਵਰਗੇ, ਧੀਰਜ ਵਿਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਸ਼ੌਰਿ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲੈ-ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਧਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਹੇ। ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਅਭਿੇਕ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਵਾਨੀ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਅਤੇ ਭਰਤ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜ-ਅਭਿੇਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਬੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਨ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਵੀ ਭਰਾ-ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੀ। ਸੀਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਜਨਕ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਦਿਵਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਧੂ ਸੀ, ਰੋਹਣੀ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਵੇਲੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਦੂਰ ਤਕ ਛੱਡਣ ਆਇਆ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਵੇਰਪੁਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗੁਹਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਹਾ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰਦੀਆਂ। ਭਰਦਵਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉੱਥੇ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਥੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਪਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵ ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਭਰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੋਈ। ਪਰ ਮਹਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੱਚੇ ਧਰਮ-ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਹੋ।" ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੜਾਉਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਭਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਤਯ, ਸਯਮ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਰਾਜ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਰਾਧ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸੁਤੀਕ੍ਸ਼ਣ, ਅਗਸਤਯ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਤੀਰ-ਤੁਣੀਰ ਵੀ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਗੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ਸੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਖਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਰੇ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਆਇਆ। ਉਹ ਮਾਰੀਚ ਨਾਮਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਣ ਗਿਆ। ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ।