ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚ ମଯା ଦତ୍ତା ତଦା ଵାନରସଂନିଧୌ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଚ କଥଂ ଶକ୍ଯା ମଦ୍ଵିଧେନାନଵେକ୍ଷିତୁମ୍
ମୁଁ ବାନରମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲି, ଏପରି ଜଣେ ମୋ ପରି ଲୋକ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ କିପରି ଅନଦେଖା କରିପାରିବ?
ତଦେଭିଃ କାରଣୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମହଦ୍ଭିର୍ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତୈଃ। ଶାସନଂ ତଵ ଯଦ୍ ଯୁକ୍ତଂ ତଦ୍ ଭଵାନନୁମନ୍ଯତାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ମହାନ ଓ ଧର୍ମମୟ କାରଣ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ଯେଉଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଦେଉଛ, ସେହି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଉଚିତ; ତୁମେ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କର।
ସର୍ଵଥା ଧର୍ମ ଇତ୍ଯେଵ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯସ୍ତଵ ନିଗ୍ରହଃ। ଵଯସ୍ଯସ୍ଯୋପକର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମମେଵାନୁପଶ୍ଯତା
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ, ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ ସଦା ଧର୍ମକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାପି ତତ୍କାର୍ଯଂ ଧର୍ମମେଵାନୁଵର୍ତତା। ଶ୍ରୂଯତେ ମନୁନା ଗୀତୌ ଶ୍ଲୋକୌ ଚାରିତ୍ରଵତ୍ସଲୌ। ଗୃହୀତୌ ଧର୍ମକୁଶଲୈସ୍ତଥା ତଚ୍ଚରିତଂ ମଯା
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିପାରିବ, କେବଳ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରି; ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ଗୀତିକା ଶୁଣାଯାଏ, ଯାହା ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିଛି।
ରାଜଭିର୍ଧୃତଦଣ୍ଡାଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ପାପାନି ମାନଵାଃ। ନିର୍ମଲାଃ ସ୍ଵର୍ଗମାଯାନ୍ତି ସନ୍ତଃ ସୁକୃତିନୋ ଯଥା
ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପାପ କରିଥାନ୍ତି ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେପରି ସଜ୍ଜନମାନେ କର୍ମଫଳ ଦ୍ୱାରା।
ଶାସନାଦ୍ ଵାପି ମୋକ୍ଷାଦ୍ ଵା ସ୍ତେନଃ ପାପାତ୍ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ। ରାଜା ତ୍ଵଶାସନ୍ ପାପସ୍ଯ ତଦଵାପ୍ନୋତି କିଲ୍ବିଷମ୍
ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ଦେଇ, ଚୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ରାଜା ଯଦି ପାପୀକୁ ଶାସ୍ତି ନାହିଁ ଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଦୋଷୀ ହୁଅନ୍ତି।
ଆର୍ଯେଣ ମମ ମାନ୍ଧାତ୍ରା ଵ୍ଯସନଂ ଘୋରମୀପ୍ସିତମ୍। ଶ୍ରମଣେନ କୃତେ ପାପେ ଯଥା ପାପଂ କୃତଂ ତ୍ଵଯା
ମୋର ପୂର୍ବଜ ମାନ୍ଧାତା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଚାହିଁଥିଲେ; ଯେପରି ଜଣେ ତପସ୍ୱୀ ପାପ କରିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରିଛ।
ଅନ୍ଯୈରପି କୃତଂ ପାପଂ ପ୍ରମତ୍ତୈର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ। ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ତି ତେନ ତଚ୍ଛାମ୍ଯତେ ରଜଃ
ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଅବିଚାରୀ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ପାପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
ତଦଲଂ ପରିତାପେନ ଧର୍ମତଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ। ଵଧୋ ଵାନରଶାର୍ଦୂଲ ନ ଵଯଂ ସ୍ଵଵଶେ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହିପରି ଦୁଃଖ କରିବାର କିଛି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ହତ୍ୟା ହୋଇଛି, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଆମେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କରିପାରୁ ନାହିଁ।
ଶୃଣୁ ଚାପ୍ଯପରଂ ଭୂଯଃ କାରଣଂ ହରିପୁଂଗଵ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ହି ମହଦ୍ ଵୀର ନ ମନ୍ଯୁଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହା ସହିତ ଆଉ ଏକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହା ଶୁଣି, ବୀର, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ମେ ତତ୍ର ମନସ୍ତାପୋ ନ ମନ୍ଯୁର୍ହରିପୁଂଗଵ। ଵାଗୁରାଭିଶ୍ଚ ପାଶୈଶ୍ଚ କୂଟୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ନରାଃ
ମୋ ପାଖରେ ଏଥିରେ କିଛି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ମଣିଷମାନେ ଝାଲ, ଫନ୍ଦା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଚାଳ ଦ୍ୱାରା
ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ସୁବହୂନ୍ ମୃଗାନ୍। ପ୍ରଧାଵିତାନ୍ ଵା ଵିତ୍ରସ୍ତାନ୍ ଵିସ୍ରବ୍ଧାନତିଵିଷ୍ଠିତାନ୍
ଲୁଚିଥିବା କିମ୍ବା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଥିବା ବହୁ ପଶୁମାନେ ଧରିନ୍ଥିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି, ଭୟଭୀତ, ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଆ ରହିଛନ୍ତି।
ପ୍ରମତ୍ତାନପ୍ରମତ୍ତାନ୍ ଵା ନରା ମାଂସାଶିନୋ ଭୃଶମ୍। ଵିଧ୍ଯନ୍ତି ଵିମୁଖାଂଶ୍ଚାପି ନ ଚ ଦୋଷୋଽତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ମାଂସ ଖାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ସାବଧାନ କିମ୍ବା ଅସାବଧାନ ପଶୁ, ଏବଂ ପଛ ଦିଆଁଥିବା ପଶୁମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରନ୍ତି; ଏଥିରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।
ଯାନ୍ତି ରାଜର୍ଷଯଶ୍ଚାତ୍ର ମୃଗଯାଂ ଧର୍ମକୋଵିଦାଃ। ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ନିହତୋ ଯୁଦ୍ଧେ ମଯା ବାଣେନ ଵାନର। ଅଯୁଧ୍ଯନ୍ ପ୍ରତିଯୁଧ୍ଯନ୍ ଵା ଯସ୍ମାଚ୍ଛାଖାମୃଗୋ ହ୍ଯସି
ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜାମାନେ ଏଠାରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମକୁ ମୁଁ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମାରିଛି, ବନରାଜ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲ କିମ୍ବା ନ କରୁଥିଲ, କାରଣ ତୁମେ ଏଠି ଶାଖାପଶୁ।
ଦୁର୍ଲଭସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଶୁଭସ୍ଯ ଚ। ରାଜାନୋ ଵାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦାତାରୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ, ବନରାଜ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦାତା—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାନ୍ ନ ହିଂସ୍ଯାନ୍ନ ଚାକ୍ରୋଶେନ୍ନାକ୍ଷିପେନ୍ନାପ୍ରିଯଂ ଵଦେତ୍। ଦେଵା ମାନୁଷରୂପେଣ ଚରନ୍ତ୍ଯେତେ ମହୀତଲେ
ସେମାନେକୁ କେବେ ଅହିଂସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗାଳି କିମ୍ବା ଅପମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଖରାପ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ସେମାନେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ରୂପେ ଦେବତାମାନେ।
ତ୍ଵଂ ତୁ ଧର୍ମମଵିଜ୍ଞାଯ କେଵଲଂ ରୋଷମାସ୍ଥିତଃ। ଵିଦୂଷଯସି ମାଂ ଧର୍ମେ ପିତୃପୈତାମହେ ସ୍ଥିତମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ବୁଝିନାହାନ୍ତି, କେବଳ କ୍ରୋଧରେ ଆସ୍ରୟ କରିଛ; ପିତା-ପୁରୁଷମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିବା ଧର୍ମରେ ମୋତେ ଅପବାଦ ଦେଉଛ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଵାଲୀ ପ୍ରଵ୍ଯଥିତୋ ଭୃଶମ୍। ନ ଦୋଷଂ ରାଘଵେ ଦଧ୍ଯୌ ଧର୍ମେଽଧିଗତନିଶ୍ଚଯଃ
ଏପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାଲୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ; ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତି ପାଇ ବାଲୀ ରାଘବଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତୋ ରାମଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାନରେଶ୍ଵରଃ। ଯତ୍ ତ୍ଵମାତ୍ଥ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ ତଥୈଵ ନ ସଂଶଯଃ
ତାପରେ ବନରାଜ ବାଲୀ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ନିଶ୍ଚୟ ଠିକ୍, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ପ୍ରତିଵକ୍ତୁଂ ପ୍ରକୃଷ୍ଟେ ହି ନାପକୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଶକ୍ନୁଯାତ୍। ଯଦଯୁକ୍ତଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରମାଦାଦ୍ ଵାକ୍ଯମପ୍ରିଯମ୍
ଉଚ୍ଚ ମନ୍ୟତା ଥିବା ଲୋକେ ଉଚ୍ଚକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରେ, ନିମ୍ନ ନୁହେଁ; ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଅସାବଧାନତାରୁ ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ କଥା ହୋଇଥିଲା—
ତତ୍ରାପି ଖଲୁ ମେ ଦୋଷଂ କର୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ରାଘଵ। ତ୍ଵଂ ହି ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଚ ହିତେ ରତଃ। କାର୍ଯକାରଣସିଦ୍ଧୌ ଚ ପ୍ରସନ୍ନା ବୁଦ୍ଧିରଵ୍ଯଯା
ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ରାଘବ। କାରଣ ଆପଣ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗିଥିବେ, ଓ କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଚଳ ବୁଦ୍ଧି ରଖନ୍ତି।
ମାମପ୍ଯଵଗତଂ ଧର୍ମାଦ୍ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତପୁରସ୍କୃତମ୍। ଧର୍ମସଂହିତଯା ଵାଚା ଧର୍ମଜ୍ଞ ପରିପାଲଯ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଜାଣି କିମ୍ବା ଅଜାଣି ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି କିଛି କରିଥିଲି, ଧର୍ମ ଜଣା ଥିବା ଆପଣ, ଧର୍ମ ମିଶିଥିବା କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠସ୍ତୁ ଵାଲୀ ସାର୍ତରଵଃ ଶନୈଃ। ଉଵାଚ ରାମଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପଙ୍କଲଗ୍ନ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ
ବାଲୀଙ୍କ ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ସେ ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, ଯେପରି ଦଳିଆ ମାଟିରେ ଅଟକିଥିବା ହାତୀ।
ନ ଚାତ୍ମାନମହଂ ଶୋଚେ ନ ତାରାଂ ନାପି ବାନ୍ଧଵାନ୍। ଯଥା ପୁତ୍ରଂ ଗୁଣଜ୍ଯେଷ୍ଠମଙ୍ଗଦଂ କନକାଙ୍ଗଦମ୍
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ପାଇଁ ଏତେ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ଯେତେ ମୋର ପୁଅ ଗୁଣରେ ପ୍ରଥମ ଓ ସୁନା ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ।
ସ ମମାଦର୍ଶନାଦ୍ ଦୀନୋ ବାଲ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଭୃତି ଲାଲିତଃ। ତଟାକ ଇଵ ପୀତାମ୍ବୁରୁପଶୋଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ମୋ ଦର୍ଶନ ନ ମିଳିବାରୁ, ଶୈଶବରୁ ଲାଡ଼ିଆ ଥିବା ସେ, ଶୁଖିଯିବ, ଯେପରି ଜଳ ଶୁଖିଯାଇଥିବା ପୋଖରୀ।
ବାଲଶ୍ଚାକୃତବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଏକପୁତ୍ରଶ୍ଚ ମେ ପ୍ରିଯଃ। ତାରେଯୋ ରାମ ଭଵତା ରକ୍ଷଣୀଯୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଏଉଁ ଶିଶୁ, ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି, ମୋର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ପୁଅ; ରାମ, ତାରାଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ବଳଶାଳୀ ଅଙ୍ଗଦକୁ ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ସୁଗ୍ରୀଵେ ଚାଙ୍ଗଦେ ଚୈଵ ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ମତିମୁତ୍ତମାମ୍। ତ୍ଵଂ ହି ଗୋପ୍ତା ଚ ଶାସ୍ତା ଚ କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଧୌ ସ୍ଥିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ବ୍ୟବହାର କର। କାରଣ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ବିଚାରିବାରେ ତୁମେ ରକ୍ଷକ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ଅଛ।
ଯା ତେ ନରପତେ ଵୃତ୍ତିର୍ଭରତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ଯା। ସୁଗ୍ରୀଵେ ଚାଙ୍ଗଦେ ରାଜଂସ୍ତାଂ ଚିନ୍ତଯିତୁମର୍ହସି
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଭାରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ବ୍ୟବହାର କର, ସେଇପରି ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କର।
ମଦ୍ଦୋଷକୃତଦୋଷାଂ ତାଂ ଯଥା ତାରାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ନାଵମନ୍ଯେତ ତଥାଵସ୍ଥାତୁମର୍ହସି
ମୋ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁପରି ତାରା ଦୋଷୀ ହୋଇଛି ଓ ତପସ୍ଵିନୀ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଉଁପରି ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା ନ କରନ୍ତୁ, ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ।
ତ୍ଵଯା ହ୍ଯନୁଗୃହୀତେନ ଶକ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯମୁପାସିତୁମ୍। ତ୍ଵଦ୍ଵଶେ ଵର୍ତମାନେନ ତଵ ଚିତ୍ତାନୁଵର୍ତିନା
ତୁମର କୃପା ପାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଓ ମନକୁ ଅନୁସରି, ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିପାରିବ।