ତୌ ଶୋଣିତାକ୍ତୌ ଯୁଧ୍ଯେତାଂ ଵାନରୌ ଵନଚାରିଣୌ। ମେଘାଵିଵ ମହାଶବ୍ଦୈସ୍ତର୍ଜମାନୌ ପରସ୍ପରମ୍
ସେଇ ଦୁଇ ଵାନର, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲପେଟାଯାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏକାଉଁ ମେଘ ପରି ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ପରସ୍ପରକୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ହୀଯମାନମଥାପଶ୍ଯତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାନରେଶ୍ଵରମ୍। ପ୍ରେକ୍ଷମାଣଂ ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ରାଘଵଃ ସ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ରାଘବ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବାନରମାନ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଚାରିପଟେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ତତୋ ରାମୋ ମହାତେଜା ଆର୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରୀଶ୍ଵରମ୍। ସ ଶରଂ ଵୀକ୍ଷତେ ଵୀରୋ ଵାଲିନୋ ଵଧକାଂକ୍ଷଯା
ତାପରେ ମହାପ୍ରଭାବୀ ରାମ, ବାନରମାନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟରେ ଦେଖି, ବାଲୀଙ୍କ ବଧ ଆଶାରେ ତାଙ୍କ ତୀରକୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତୋ ଧନୁଷି ସଂଧାଯ ଶରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍। ପୂରଯାମାସ ତଚ୍ଚାପଂ କାଲଚକ୍ରମିଵାନ୍ତକଃ
ତାପରେ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ପରି ତୀରକୁ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ସେ ତାହାକୁ ପୂରା ଟାଣିଲେ, ଯେପରି ଯମ ନିଜ କାଳଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥାଏ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲଘୋଷେଣ ତ୍ରସ୍ତାଃ ପତ୍ରରଥେଶ୍ଵରାଃ। ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ମୃଗାଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନ୍ତ ଇଵ ମୋହିତାଃ
ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ତାରର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଓ ମୃଗମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସବୁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵଜ୍ରନିର୍ଘୋଷଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତାଶନିସଂନିଭଃ। ରାଘଵେଣ ମହାବାଣୋ ଵାଲିଵକ୍ଷସି ପାତିତଃ
ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାତୀର, ବଜ୍ରର ଗର୍ଜନ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି, ବାଲୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଲାଗିଗଲା।
ତତସ୍ତେନ ମହାତେଜା ଵୀର୍ଯଯୁକ୍ତଃ କପୀଶ୍ଵରଃ। ଵେଗେନାଭିହତୋ ଵାଲୀ ନିପପାତ ମହୀତଲେ
ତାହାପରେ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀରର ଘାତରେ, ମହାପ୍ରଭାବୀ ବାନରମାନ୍ୟ ବାଲୀ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵୋଦ୍ଧୂତଃ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ମହୀତଲେ। ଆଶ୍ଵଯୁକ୍ସମଯେ ମାସି ଗତଶ୍ରୀକୋ ଵିଚେତନଃ। ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠସ୍ତୁ ଵାଲୀ ଚାର୍ତସ୍ଵରଃ ଶନୈଃ
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ପରି, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇ ଅଚେତନ ହୋଇଥିଲେ ବାଲୀ; ତାଙ୍କ ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କହିଲେ।
ନରୋତ୍ତମଃ କାଲଯୁଗାନ୍ତକୋପମଂ ଶରୋତ୍ତମଂ କାଞ୍ଚନରୂପ୍ଯଭୂଷିତମ୍। ସସର୍ଜ ଦୀପ୍ତଂ ତମମିତ୍ରମର୍ଦନଂ ସଧୂମମଗ୍ନିଂ ମୁଖତୋ ଯଥା ହରଃ
ମହାନ ମନୁଷ୍ୟ, କଳିଯୁଗର ଶେଷରେ ସବୁ କିଛି ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି, ସୁନା ଓ ରୂପାରେ ଶୋଭିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରୁଥିବା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ଯେପରି ହରା ମୁଁହରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ନିକାଳନ୍ତି, ସେପରି।
ଅଥୋକ୍ଷିତଃ ଶୋଣିତତୋଯଵିସ୍ରଵୈଃ ସୁପୁଷ୍ପିତାଶୋକ ଇଵାନିଲୋଦ୍ଧତଃ। ଵିଚେତନୋ ଵାସଵସୂନୁରାହଵେ ପ୍ରଭ୍ରଂଶିତେନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜଵତ୍ କ୍ଷିତିଂ ଗତଃ
ତାପରେ, ରକ୍ତ ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା, ପୁଷ୍ପିତ ଅଶୋକ ଗଛକୁ ପବନ ହେବାରେ ଯେପରି ହଲେଇ ଦେଉଛି, ସେପରି ବାଲି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ହୁଁଚା ହୋଇ, ଜିତ୍ତିବା ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେ।
thumb|ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ସତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ଶରେଣାଭିହତୋ ରାମେଣ ରଣକର୍କଶଃ। ପପାତ ସହସା ଵାଲୀ ନିକୃତ୍ତ ଇଵ ପାଦପଃ
ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ବାଲି, ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଏକ କଟା ଗଛ ପରି ହଠାତ୍ ଭୂମିକୁ ଲୁହିଗଲେ।
ସ ଭୂମୌ ନ୍ଯସ୍ତସର୍ଵାଙ୍ଗସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନଭୂଷଣଃ। ଅପତଦ୍ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ମୁକ୍ତରଶ୍ମିରିଵ ଧ୍ଵଜଃ
ସୁନାର ଗହନା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ବିରାଟ୍ ବାଲି, ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଭୂମିରେ ପସାରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ଆଲୋକ ହରାଇ ଯେପରି ଭୂମିକୁ ପଡ଼େ, ସେପରି ଲୁହିଗଲେ।
ଅସ୍ମିନ୍ ନିପତିତେ ଭୂମୌ ହର୍ଯୃକ୍ଷାଣାଂ ଗଣେଶ୍ଵରେ। ନଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରମିଵ ଵ୍ଯୋମ ନ ଵ୍ଯରାଜତ ମେଦିନୀ
ମକଡ଼ ଓ ଭାଲୁଙ୍କ ଦଳର ନାୟକ ବାଲି ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଲେବେଳେ, ଚାନ୍ଦ୍ରହୀନ ଆକାଶ ପରି, ପୃଥିବୀର ଚମକ ହରାଇଗଲା।
ଭୂମୌ ନିପତିତସ୍ଯାପି ତସ୍ଯ ଦେହଂ ମହାତ୍ମନଃ। ନ ଶ୍ରୀର୍ଜହାତି ନ ପ୍ରାଣା ନ ତେଜୋ ନ ପରାକ୍ରମଃ
ସେ ମହାତ୍ମା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଦେହର ଶୋଭା, ପ୍ରାଣ, ତେଜ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ କେବେ ହରାଇଲା ନାହିଁ।
ଶକ୍ରଦତ୍ତା ଵରା ମାଲା କାଞ୍ଚନୀ ରତ୍ନଭୂଷିତା। ଦଧାର ହରିମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତେଜଃ ଶ୍ରିଯଂ ଚ ସା
ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସୁନା ଓ ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମାଳା, ସେ ମକଡ଼ ନାୟକଙ୍କ ପ୍ରାଣ, ତେଜ ଓ ଶ୍ରୀକୁ ରକ୍ଷା କଲା।
ସ ତଯା ମାଲଯା ଵୀରୋ ହୈମଯା ହରିଯୂଥପଃ। ସଂଧ୍ଯାନୁଗତପର୍ଯନ୍ତଃ ପଯୋଧର ଇଵାଭଵତ୍
ସେ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ସେ ବୀର ମକଡ଼ ଦଳପତି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳରେ ଆଲୋକରେ ଘିରିଥିବା ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଲା ଚ ଦେହଶ୍ଚ ମର୍ମଘାତୀ ଚ ଯଃ ଶରଃ। ତ୍ରିଧେଵ ରଚିତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପତିତସ୍ଯାପି ଶୋଭତେ
ତାଙ୍କ ମାଳା, ଦେହ ଓ ଯେଉଁ ବାଣ ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଲାଗିଥିଲା—ଏଇ ତିନିଟି ଅଳଙ୍କାର ତାଙ୍କ ଲୁହିପଡ଼ିଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ତଦସ୍ତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗପ୍ରଭାଵନମ୍। ରାମବାଣାସନକ୍ଷିପ୍ତମାଵହତ୍ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ରାମଙ୍କ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ବୀରମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଥିବା ସେ ଅସ୍ତ୍ର, ବାଲିଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ନେଇଗଲା।
ତଂ ତଥା ପତିତଂ ସଂଖ୍ଯେ ଗତାର୍ଚିଷମିଵାନଲମ୍। ଯଯାତିମିଵ ପୁଣ୍ଯାନ୍ତେ ଦେଵଲୋକାଦିହ ଚ୍ଯୁତମ୍
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାଲି, ଶିଖା ନିମିଲିଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଦେବଲୋକରୁ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଯୟାତି ପରି ଥିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯମିଵ କାଲେନ ଯୁଗାନ୍ତେ ଭୁଵି ପାତିତମ୍। ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷମୁପେନ୍ଦ୍ରମିଵ ଦୁଃସହମ୍
ଯୁଗ ଶେଷରେ କାଳରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି; ଅପରାଜେୟ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି; ସହିବାକୁ କଷ୍ଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ପରି—ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମହେନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରଂ ପତିତଂ ଵାଲିନଂ ହେମମାଲିନମ୍। ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କଂ ମହାବାହୁଂ ଦୀପ୍ତାସ୍ଯଂ ହରିଲୋଚନମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚଉଡ଼ା ଛାତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମୁଁହ ଓ ସିଂହ ପରି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଚରୋ ରାମୋ ଦଦର୍ଶୋପସସର୍ପ ଚ। ତଂ ତଥା ପତିତଂ ଵୀରଂ ଗତାର୍ଚିଷମିଵାନଲମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ରାମ, ସେ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ନିମିଲିଯାଇଥିବା ବୀର ବାଲିଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ବହୁମାନ୍ଯ ଚ ତଂ ଵୀରଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ଶନୈରିଵ। ଉପଯାତୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମ୍ମାନିତ ବୀର ବାଲିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଂ ଵାଲୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ମହାବଲମ୍। ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍
ରାଘବ ବଂଶୀ ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ବାଲି ଧର୍ମ ଭିତ୍ତିକ ଶିଷ୍ଟ ଏବଂ କିଛି କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ।
ସ ଭୂମାଵଲ୍ପତେଜୋଽସୁର୍ନିହତୋ ନଷ୍ଟଚେତନଃ। ଅର୍ଥସଂହିତଯା ଵାଚା ଗର୍ଵିତଂ ରଣଗର୍ଵିତମ୍
ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ତେଜ ହରାଇ, ଚେତନା ହରାଇଥିବା, ଦାନବ ମରିଥିବା ପରି, ବାଲି ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧର ଗର୍ବରେ ଗର୍ବିତ ଶବ୍ଦ କହିଲେ।
ତ୍ଵଂ ନରାଧିପତେଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଥିତଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ। ପରାଙ୍ମୁଖଵଧଂ କୃତ୍ଵା କୋଽତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ଗୁଣଃ। ଯଦହଂ ଯୁଦ୍ଧସଂରବ୍ଧସ୍ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନିଧନଂ ଗତଃ
ତୁମେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଭଲ। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଗି ତୁମ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲି, ଏଠି ତୁମେ ପଛ ଫେରିଥିବା ଏକଜଣଙ୍କୁ ମାରି, କେଉଁ ଗୁଣ ଅର୍ଜନ କଲେ?
ସାନୁକ୍ରୋଶୋ ମହୋତ୍ସାହଃ ସମଯଜ୍ଞୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଇତ୍ଯେତତ୍ ସର୍ଵଭୂତାନି କଥଯନ୍ତି ଯଶୋ ଭୁଵି
ଦୟାଳୁ, ଦୃଢ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଥିବା, ଶବ୍ଦ ରଖିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ—ଏମିତି ତୁମର ନାମ ଭୂମିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ କହନ୍ତି।
ଦମଃ ଶମଃ କ୍ଷମା ଧର୍ମୋ ଧୃତିଃ ସତ୍ଯଂ ପରାକ୍ରମଃ। ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଗୁଣା ରାଜନ୍ ଦଣ୍ଡଶ୍ଚାପ୍ଯପକାରିଷୁ
ସଂଯମ, ଶାନ୍ତି, ଖ୍ଷମା, ଧର୍ମ, ଧୃତି, ସତ୍ୟ, ପରାକ୍ରମ—ଏହି ସବୁ ରାଜାଙ୍କର ଗୁଣ, ହେ ରାଜନ୍, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ତାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯାହମଗ୍ର୍ଯଂ ଚାଭିଜନଂ ତଵ। ତାରଯା ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଃ ସନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ସମାଗତଃ
ତୁମର ଏହି ଗୁଣମାନେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କୁଳ ଭାବି, ମୁଁ ତାରାଙ୍କ ରୋକିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲି।