ଧାତୂନାମିଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ଗୁଣାନାମାକରୋ ମହାନ୍। ତତ୍ କ୍ଷମୋ ନ ଵିରୋଧସ୍ତେ ସହ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଯେପରି ଶିଳାରାଜ ଧାତୁମାନେ ପାଇଁ ମହତ୍ ସ୍ରୋତ, ସେପରି ସେ ଗୁଣମାନେର ମହାଭଣ୍ଡାର; ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସହିତ ତୁମର ବିରୋଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଦୁର୍ଜଯେନାପ୍ରମେଯେଣ ରାମେଣ ରଣକର୍ମସୁ। ଶୂର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ କିଂଚିନ୍ନ ଚେଚ୍ଛାମ୍ଯଭ୍ଯସୂଯିତୁମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ରାମ ସହିତ, ହେ ଶୂର, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ମୋର ମନରେ ଅପମାନ କରିବା ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ କ୍ରିଯତାଂ ଚୈଵ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଧିତମ୍। ଯୌଵରାଜ୍ଯେନ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ତୂର୍ଣଂ ସାଧ୍ଵଭିଷେଚଯ
ଶୁଣ ଓ ଏହିପରି କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କହୁଛି: ଦ୍ରୁତ ଓ ଠିକ୍ ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କର।
ଵିଗ୍ରହଂ ମା କୃଥା ଵୀର ଭ୍ରାତ୍ରା ରାଜନ୍ ଯଵୀଯସା। ଅହଂ ହି ତେ କ୍ଷମଂ ମନ୍ଯେ ତେନ ରାମେଣ ସୌହୃଦମ୍
ହେ ବୀର, ରାଜା, ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ ସହିତ ବିରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ରାମ ସହିତ ମିତ୍ରତା ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସମ୍ପ୍ରୀତିଂ ଵୈରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ। ଲାଲନୀଯୋ ହି ତେ ଭ୍ରାତା ଯଵୀଯାନେଷ ଵାନରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମ୍ପ୍ରୀତି କର, ଶତ୍ରୁତାକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼; ଏହି ଛୋଟ ଭାଇ ବାନରକୁ ତୁମେ ଆଦର କର।
ତତ୍ର ଵା ସନ୍ନିହସ୍ଥୋ ଵା ସର୍ଵଥା ବନ୍ଧୁରେଵ ତେ। ନହି ତେନ ସମଂ ବନ୍ଧୁଂ ଭୁଵି ପଶ୍ଯାମି କଂଚନ
ସେ ଏଠାରେ ହେଉ କି ନିକଟରେ, ସବୁଦିନ ସେ ତୁମର ନିଜ ଲୋକ; ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ପରି ତୁମର ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଆଉ କାହାକୁ ଦେଖୁନି।
ଦାନମାନାଦିସତ୍କାରୈଃ କୁରୁଷ୍ଵ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ତରମ୍। ଵୈରମେତତ୍ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ ତିଷ୍ଠତୁ
ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭଲ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ସେଉଁଠି ସହଯୋଗୀ କର; ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ତୁମ ପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵିପୁଲଗ୍ରୀଵୋ ମହାବନ୍ଧୁର୍ମତସ୍ତଵ। ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦମାଲମ୍ବ୍ଯ ନାନ୍ଯା ଗତିରିହାସ୍ତି ତେ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଓ ମହାନ୍ ହୃଦୟ ଥିବା, ମୋ ମତରେ ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ସାଥୀ; ଭାଇପାଇଁ ମିତ୍ରତା ଧରି, ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଯଦି ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ଯଦି ଚାଵୈଷି ମାଂ ହିତାମ୍। ଯାଚ୍ଯମାନଃ ପ୍ରିଯତ୍ଵେନ ସାଧୁ ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯଦି ମୋତେ ଭଲ ଭାବିଛ, ତେବେ ସ୍ନେହରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଥିବା ଏହି କଥା ମାନ।
ପ୍ରସୀଦ ପଥ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଜଲ୍ପିତଂ ହି ମେ ନ ରୋଷମେଵାନୁଵିଧାତୁମର୍ହସି। କ୍ଷମୋ ହି ତେ କୋଶଲରାଜସୂନୁନା ନ ଵିଗ୍ରହଃ ଶକ୍ରସମାନତେଜସା
ଦୟା କର, ମୋର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣ; କେବେ ମାତ୍ର କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ସେଠି ତୁମେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତଦା ହି ତାରା ହିତମେଵ ଵାକ୍ଯଂ ତଂ ଵାଲିନଂ ପଥ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ। ନ ରୋଚତେ ତଦ୍ ଵଚନଂ ହି ତସ୍ଯ କାଲାଭିପନ୍ନସ୍ଯ ଵିନାଶକାଲେ
ତାରା ସେତେବେଳେ କେବଳ ଭଲ କଥା କହି, ବାଳିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାଳିଙ୍କୁ ସେ କଥା ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଷୋଡ଼ଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ ଏଠି ଷୋଡ଼ଶ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ତାମେଵଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ତାରାଂ ତାରାଧିପନିଭାନନାମ୍। ଵାଲୀ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାରା ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି କଥା କହୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବାଲୀ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗର୍ଜତୋଽସ୍ଯ ସୁସଂରବ୍ଧଂ ଭ୍ରାତୁଃ ଶତ୍ରୋର୍ଵିଶେଷତଃ। ମର୍ଷଯିଷ୍ଯାମି କେନାପି କାରଣେନ ଵରାନନେ
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ କହ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଭାଇର ଏହି କ୍ରୋଧର ଗର୍ଜନକୁ କାହିଁକି ମୁଁ ସହିବି?
ଅଧର୍ଷିତାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍। ଧର୍ଷଣାମର୍ଷଣଂ ଭୀରୁ ମରଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପଛୁଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯଦି ଅପମାନ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ଭୟଭିତ ତୁମେ।
ସୋଢୁଂ ନ ଚ ସମର୍ଥୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚ ସଂରମ୍ଭଂ ହୀନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଗର୍ଜିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ହୀନଗ୍ରୀବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଏବଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିବିନାହିଁ।
ନ ଚ କାର୍ଯୋ ଵିଷାଦସ୍ତେ ରାଘଵଂ ପ୍ରତି ମତ୍କୃତେ। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ କଥଂ ପାପଂ କରିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସେ ଧର୍ମ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣନ୍ତି—ସେ କେମିତି ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବେ?
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କଥଂ ଭୂଯୋଽନୁଗଚ୍ଛସି। ସୌହୃଦଂ ଦର୍ଶିତଂ ତାଵନ୍ମଯି ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ଵଯା କୃତା
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ତୁମେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଅ; ଆଉ କାହିଁକି ମୋ ପଛରେ ଆସୁଛ? ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଛ।
ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଜହି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍। ଦର୍ପଂ ଚାସ୍ଯ ଵିନେଷ୍ଯାମି ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଯାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତୁମ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଯିବନାହିଁ।
ଅହଂ ହ୍ଯାଜିସ୍ଥିତସ୍ଯାସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ଯଦୀପ୍ସିତମ୍। ଵୃକ୍ଷୈର୍ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରୈଶ୍ଚ ପୀଡିତଃ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇଁ କରିବି; ଗଛ ଓ ମୋ ମୁଷ୍ଟିର ଘାତରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ସେ ପଛୁଆଯିବେ।
ନ ମେ ଗର୍ଵିତମାଯସ୍ତଂ ସହିଷ୍ଯତି ଦୁରାତ୍ମଵାନ୍। କୃତଂ ତାରେ ସହାଯତ୍ଵଂ ଦର୍ଶିତଂ ସୌହୃଦଂ ମଯି
ଅଭିମାନରେ ଭରିଥିବା ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମୋ ସହିତ ଟିକିପାରିବେନାହିଁ; ତାରା, ତୁମେ ସହାୟତା ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରିଛ।
ଶାପିତାସି ମମ ପ୍ରାଣୈର୍ନିଵର୍ତସ୍ଵ ଜନେନ ଚ। ଅଲଂ ଜିତ୍ଵା ନିଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତମହଂ ଭ୍ରାତରଂ ରଣେ
ମୋ ପ୍ରାଣ ଓ ଲୋକଙ୍କ ନାମରେ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଭାଇକୁ ଜିତି, ପୁଣି ମୁଁ ଫେରିଆସିବି।
ତଂ ତୁ ତାରା ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵାଲିନଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ। ଚକାର ରୁଦତୀ ମନ୍ଦଂ ଦକ୍ଷିଣା ସା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାରା, ମିଠା କଥା କହି ବାଲୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଶାନ୍ତ ଭାବେ କାନ୍ଦି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ କୃତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ ଵିଜଯୈଷିଣୀ। ଅନ୍ତଃପୁରଂ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଶୋକମୋହିତା
ପରେ, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ବିଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା ତାରା, ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ତାରାଯାଂ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ସ୍ଵମାଲଯମ୍। ନଗର୍ଯା ନିର୍ଯଯୌ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାସର୍ପ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍
ତାରା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ବାଲୀ କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ବଡ଼ ସାପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନିଅଇ ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ।
ସ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ମହାରୋଷୋ ଵାଲୀ ପରମଵେଗଵାନ୍। ସର୍ଵତଶ୍ଚାରଯନ୍ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଶତ୍ରୁଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷଯା
ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ବାଲୀ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ ସତ୍ରୁକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦୃଷ୍ଟି ଘୁରାଇଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ହେମପିଙ୍ଗଲମ୍। ସୁସଂଵୀତମଵଷ୍ଟବ୍ଧଂ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍
ତାପରେ, ମହିମାଶାଳୀ ବାଲୀ ସୁନା ରଙ୍ଗର, ଭଲ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ଓ କମର ବାନ୍ଧିଥିବା, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ସ ଵାଲୀ ଗାଢସଂଵୀତୋ ମୁଷ୍ଟିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସୁଗ୍ରୀଵମେଵାଭିମୁଖୋ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କୃତକ୍ଷଣଃ
ବାଲୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ କମର ବାନ୍ଧି, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୁଷ୍ଟି ଉଠାଇ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଆଗେଇଲେ।
ଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ମୁଷ୍ଟିଂ ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ସଂରବ୍ଧତରମାଗତଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପି ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵାଲିନଂ ହେମମାଲିନମ୍
ମୁଷ୍ଟି ଦୃଢ଼ କରି, ଅଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇ ଆସୁଥିଲେ; ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବାଲୀଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗେଇଲେ।
ତଂ ଵାଲୀ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ରଣକୋଵିଦମ୍। ଆପତନ୍ତଂ ମହାଵେଗମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ବାଲୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ସୁଗ୍ରୀବ ଦିଗକୁ ବେଗରେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଏହି କଥା କହିଲେ।