ପୂର୍ଵମାପତିତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ସ ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତେ ଯୁଧି। ନିଷ୍ପତ୍ଯ ଚ ନିରସ୍ତସ୍ତେ ହନ୍ଯମାନୋ ଦିଶୋ ଗତଃ
ପୂର୍ବରୁ ସେ କ୍ରୋଧରେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକିଥିଲା; ତୁମେ ବାହାରି ତାଙ୍କୁ ହରାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ମାରାଯିବା ସମୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲା।
ତ୍ଵଯା ତସ୍ଯ ନିରସ୍ତସ୍ଯ ପୀଡିତସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ଇହୈତ୍ଯ ପୁନରାହ୍ଵାନଂ ଶଙ୍କାଂ ଜନଯତୀଵ ମେ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଏବଂ ବିଶେଷ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବାରୁ, ଏବେ ସେ ପୁଣି ଏଠାରେ ଆସି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଡାକୁଛି, ଏଥିରେ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ଦର୍ପଶ୍ଚ ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ ଯାଦୃଶସ୍ତସ୍ଯ ନର୍ଦତଃ। ନିନାଦସ୍ଯ ଚ ସଂରମ୍ଭୋ ନୈତଦଲ୍ପଂ ହି କାରଣମ୍
ସେ ଯେପରି ଗର୍ଜନ କରୁଛି, ତାହାର ଅହଂକାର ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ, ଏବଂ ଶବ୍ଦରେ ଥିବା ଉତ୍କଣ୍ଠା, ଏହା କୌଣସି ସାଧାରଣ କାରଣ ନୁହେଁ।
ନାସହାଯମହଂ ମନ୍ଯେ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ତମିହାଗତମ୍। ଅଵଷ୍ଟବ୍ଧସହାଯଶ୍ଚ ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯୈଷ ଗର୍ଜତି
ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଯେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏଠାକୁ ଏକା ଆସିଛି; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କିଛି ଦୃଢ଼ ସାଥିରେ ଭରସା କରିଛି, ତାହା ପାଇଁ ଏବେ ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛି।
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନିପୁଣଶ୍ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧିମାଂଶ୍ଚୈଵ ଵାନରଃ। ନାପରୀକ୍ଷିତଵୀର୍ଯେଣ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଖ୍ଯମେଷ୍ଯତି
ପ୍ରକୃତିରୁ ଚତୁର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହେବା ସହଜ, ସୁଗ୍ରୀବ କେବେ ଅପରୀକ୍ଷିତ ଶକ୍ତି ଥିବା କାହା ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବେ ନାହିଁ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ତୁ କୁମାରୋଽଯଂ ଵନାନ୍ତମୁପନିର୍ଗତଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତେନ କଥିତା ଚାରୈରାସୀନ୍ନିଵେଦିତା
ଏହି ଯୁବକ ଅଙ୍ଗଦ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଯାଇଥିଲେ; ସେଠାରୁ ଯେ ଖବର ଆଣିଥିଲେ, ତାହା ଚରମାନେ ଆସି ଖବର ଦେଇଥିଲେ।
ଅଯୋଧ୍ଯାଧିପତେଃ ପୁତ୍ରୌ ଶୂରୌ ସମରଦୁର୍ଜଯୌ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୌ ପ୍ରଥିତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ
ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ସୁଗ୍ରୀଵପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ତତ୍ର ଦୁରାସଦୌ। ସ ତେ ଭ୍ରାତୁର୍ହି ଵିଖ୍ଯାତଃ ସହାଯୋ ରଣକର୍ମଣି
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଦୂରେ ରହନ୍ତୁ, ତୁମର ଭାଇଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସାଥୀ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରାମଃ ପରବଲାମର୍ଦୀ ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତଃ। ନିଵାସଵୃକ୍ଷଃ ସାଧୂନାମାପନ୍ନାନାଂ ପରା ଗତିଃ
ରାମ ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି, ଯେମିତି ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ଉଦୟ ହୁଏ; ସେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଗଛ ଓ ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବାମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶରଣ।
ଆର୍ତାନାଂ ସଂଶ୍ରଯଶ୍ଚୈଵ ଯଶସଶ୍ଚୈକଭାଜନମ୍। ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନୋ ନିଦେଶେ ନିରତଃ ପିତୁଃ
ସେ ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଖ୍ୟାତିର ଏକମାତ୍ର ଭାଣ୍ଡାର; ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଧାତୂନାମିଵ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ଗୁଣାନାମାକରୋ ମହାନ୍। ତତ୍ କ୍ଷମୋ ନ ଵିରୋଧସ୍ତେ ସହ ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଯେପରି ଶିଳାରାଜ ଧାତୁମାନେ ପାଇଁ ମହତ୍ ସ୍ରୋତ, ସେପରି ସେ ଗୁଣମାନେର ମହାଭଣ୍ଡାର; ଏହି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ସହିତ ତୁମର ବିରୋଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଦୁର୍ଜଯେନାପ୍ରମେଯେଣ ରାମେଣ ରଣକର୍ମସୁ। ଶୂର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ କିଂଚିନ୍ନ ଚେଚ୍ଛାମ୍ଯଭ୍ଯସୂଯିତୁମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଓ ଅପରିମାପ୍ୟ ରାମ ସହିତ, ହେ ଶୂର, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ମୋର ମନରେ ଅପମାନ କରିବା ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
ଶ୍ରୂଯତାଂ କ୍ରିଯତାଂ ଚୈଵ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଦ୍ଧିତମ୍। ଯୌଵରାଜ୍ଯେନ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ତୂର୍ଣଂ ସାଧ୍ଵଭିଷେଚଯ
ଶୁଣ ଓ ଏହିପରି କର; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କହୁଛି: ଦ୍ରୁତ ଓ ଠିକ୍ ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କର।
ଵିଗ୍ରହଂ ମା କୃଥା ଵୀର ଭ୍ରାତ୍ରା ରାଜନ୍ ଯଵୀଯସା। ଅହଂ ହି ତେ କ୍ଷମଂ ମନ୍ଯେ ତେନ ରାମେଣ ସୌହୃଦମ୍
ହେ ବୀର, ରାଜା, ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇ ସହିତ ବିରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଭାବୁଛି ରାମ ସହିତ ମିତ୍ରତା ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ସୁଗ୍ରୀଵେଣ ଚ ସମ୍ପ୍ରୀତିଂ ଵୈରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଦୂରତଃ। ଲାଲନୀଯୋ ହି ତେ ଭ୍ରାତା ଯଵୀଯାନେଷ ଵାନରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ସମ୍ପ୍ରୀତି କର, ଶତ୍ରୁତାକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼; ଏହି ଛୋଟ ଭାଇ ବାନରକୁ ତୁମେ ଆଦର କର।
ତତ୍ର ଵା ସନ୍ନିହସ୍ଥୋ ଵା ସର୍ଵଥା ବନ୍ଧୁରେଵ ତେ। ନହି ତେନ ସମଂ ବନ୍ଧୁଂ ଭୁଵି ପଶ୍ଯାମି କଂଚନ
ସେ ଏଠାରେ ହେଉ କି ନିକଟରେ, ସବୁଦିନ ସେ ତୁମର ନିଜ ଲୋକ; ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ପରି ତୁମର ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଆଉ କାହାକୁ ଦେଖୁନି।
ଦାନମାନାଦିସତ୍କାରୈଃ କୁରୁଷ୍ଵ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ତରମ୍। ଵୈରମେତତ୍ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ ତିଷ୍ଠତୁ
ଦାନ, ସମ୍ମାନ ଓ ଭଲ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ସେଉଁଠି ସହଯୋଗୀ କର; ଏହି ଶତ୍ରୁତାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ତୁମ ପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵିପୁଲଗ୍ରୀଵୋ ମହାବନ୍ଧୁର୍ମତସ୍ତଵ। ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦମାଲମ୍ବ୍ଯ ନାନ୍ଯା ଗତିରିହାସ୍ତି ତେ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଚଉଡ଼ା ଗଳା ଓ ମହାନ୍ ହୃଦୟ ଥିବା, ମୋ ମତରେ ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ସାଥୀ; ଭାଇପାଇଁ ମିତ୍ରତା ଧରି, ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଯଦି ତେ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ଯଦି ଚାଵୈଷି ମାଂ ହିତାମ୍। ଯାଚ୍ଯମାନଃ ପ୍ରିଯତ୍ଵେନ ସାଧୁ ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମେ
ଯଦି ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯଦି ମୋତେ ଭଲ ଭାବିଛ, ତେବେ ସ୍ନେହରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଥିବା ଏହି କଥା ମାନ।
ପ୍ରସୀଦ ପଥ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଜଲ୍ପିତଂ ହି ମେ ନ ରୋଷମେଵାନୁଵିଧାତୁମର୍ହସି। କ୍ଷମୋ ହି ତେ କୋଶଲରାଜସୂନୁନା ନ ଵିଗ୍ରହଃ ଶକ୍ରସମାନତେଜସା
ଦୟା କର, ମୋର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣ; କେବେ ମାତ୍ର କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ତୁମେ ସକ୍ଷମ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ସେଠି ତୁମେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତଦା ହି ତାରା ହିତମେଵ ଵାକ୍ଯଂ ତଂ ଵାଲିନଂ ପଥ୍ଯମିଦଂ ବଭାଷେ। ନ ରୋଚତେ ତଦ୍ ଵଚନଂ ହି ତସ୍ଯ କାଲାଭିପନ୍ନସ୍ଯ ଵିନାଶକାଲେ
ତାରା ସେତେବେଳେ କେବଳ ଭଲ କଥା କହି, ବାଳିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିବା ବାଳିଙ୍କୁ ସେ କଥା ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ।
thumb|ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଷୋଡଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଷୋଡ଼ଶ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡରେ ଏଠି ଷୋଡ଼ଶ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
ତାମେଵଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ତାରାଂ ତାରାଧିପନିଭାନନାମ୍। ଵାଲୀ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସଯାମାସ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାରା ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି କଥା କହୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବାଲୀ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ ଏବଂ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଗର୍ଜତୋଽସ୍ଯ ସୁସଂରବ୍ଧଂ ଭ୍ରାତୁଃ ଶତ୍ରୋର୍ଵିଶେଷତଃ। ମର୍ଷଯିଷ୍ଯାମି କେନାପି କାରଣେନ ଵରାନନେ
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ କହ, ମୋ ଶତ୍ରୁ ଭାଇର ଏହି କ୍ରୋଧର ଗର୍ଜନକୁ କାହିଁକି ମୁଁ ସହିବି?
ଅଧର୍ଷିତାନାଂ ଶୂରାଣାଂ ସମରେଷ୍ଵନିଵର୍ତିନାମ୍। ଧର୍ଷଣାମର୍ଷଣଂ ଭୀରୁ ମରଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପଛୁଆନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଯଦି ଅପମାନ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ, ଭୟଭିତ ତୁମେ।
ସୋଢୁଂ ନ ଚ ସମର୍ଥୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧକାମସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଚ ସଂରମ୍ଭଂ ହୀନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ଗର୍ଜିତମ୍
ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗ୍ରହ କରୁଥିବା ହୀନଗ୍ରୀବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଏବଂ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିବିନାହିଁ।
ନ ଚ କାର୍ଯୋ ଵିଷାଦସ୍ତେ ରାଘଵଂ ପ୍ରତି ମତ୍କୃତେ। ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ କଥଂ ପାପଂ କରିଷ୍ଯତି
ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରାଘବଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସେ ଧର୍ମ ଓ କୃତଜ୍ଞତା ଜାଣନ୍ତି—ସେ କେମିତି ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରିବେ?
ନିଵର୍ତସ୍ଵ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କଥଂ ଭୂଯୋଽନୁଗଚ୍ଛସି। ସୌହୃଦଂ ଦର୍ଶିତଂ ତାଵନ୍ମଯି ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ଵଯା କୃତା
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ତୁମେ ପଛକୁ ଫେରିଯାଅ; ଆଉ କାହିଁକି ମୋ ପଛରେ ଆସୁଛ? ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ମିତ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଛ।
ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଜହି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍। ଦର୍ପଂ ଚାସ୍ଯ ଵିନେଷ୍ଯାମି ନ ଚ ପ୍ରାଣୈର୍ଵିଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଯାଇ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି; ତୁମ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଯିବନାହିଁ।
ଅହଂ ହ୍ଯାଜିସ୍ଥିତସ୍ଯାସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ଯଦୀପ୍ସିତମ୍। ଵୃକ୍ଷୈର୍ମୁଷ୍ଟିପ୍ରହାରୈଶ୍ଚ ପୀଡିତଃ ପ୍ରତିଯାସ୍ଯତି
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଇଁ କରିବି; ଗଛ ଓ ମୋ ମୁଷ୍ଟିର ଘାତରେ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି, ସେ ପଛୁଆଯିବେ।