ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ରାମଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍। ଶରାଂଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ରଣସାଧକାନ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ଅଗ୍ରତସ୍ତୁ ଯଯୌ ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଂହତଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଗରେ ଚୌଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋ ହନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତାରଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ହରିଯୂଥପଯୂଥପଃ
ତାଙ୍କ ପଛରେ ବୀର ହନୁମାନ, ନଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବାନରସେନାପତି ତାରା ଚାଲିଥିଲେ।
ତେ ଵୀକ୍ଷମାଣା ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଭାରାଵଲମ୍ବିନଃ। ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁଵହାଶ୍ଚୈଵ ସରିତଃ ସାଗରଂଗମାଃ
ସେମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁଲୁଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
କନ୍ଦରାଣି ଚ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ନିର୍ଦରାଣି ଗୁହାସ୍ତଥା। ଶିଖରାଣି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦରୀଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଗହ୍ବର, ଶିଖର, ଖାଇ, ଗୁହା, ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମନୋହର ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୈଦୂର୍ଯଵିମଲୈସ୍ତୋଯୈଃ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚାକୋଶକୁଡ୍ମଲୈଃ। ଶୋଭିତାନ୍ ସଜଲାନ୍ ମାର୍ଗେ ତଟାକାଂଶ୍ଚାଵଲୋକଯନ୍
ପଥରେ ସେମାନେ ବୈଦୂର୍ୟ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଏବଂ କୁଳି, କୁଢ଼ି ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜଳଭରା ଝିଲିକୁ ଦେଖିଲେ।
କାରଣ୍ଡୈଃ ସାରସୈର୍ହଂସୈର୍ଵଞ୍ଜୁଲୈର୍ଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ। ଚକ୍ରଵାକୈସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈଃ ଶକୁନୈଃ ପ୍ରତିନାଦିତାନ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କ୍ରାଞ୍ଚ, ସାରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳ, ଜଳକୁକୁଟ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ମୃଦୁଶଷ୍ପାଙ୍କୁରାହାରାନ୍ନିର୍ଭଯାନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍। ଚରତଃ ସର୍ଵତଃ ପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଥଲୀଷୁ ହରିଣାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍
ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ନରମ ଘାସ ଚେବାଇ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିବା ଏବଂ ମାଇଦାନରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହରିଣମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଟାକଵୈରିଣଶ୍ଚାପି ଶୁକ୍ଲଦନ୍ତଵିଭୂଷିତାନ୍। ଘୋରାନେକଚରାନ୍ ଵନ୍ଯାନ୍ ଦ୍ଵିରଦାନ୍ କୂଲଘାତିନଃ
ସେମାନେ ଝିଲିର ଶତ୍ରୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ଏକାକୀ ଘୁରୁଥିବା ଓ କୂଳକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ମତ୍ତାନ୍ ଗିରିତଟୋତ୍କୃଷ୍ଟାନ୍ ପର୍ଵତାନିଵ ଜଙ୍ଗମାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଦ୍ଵିରଦପ୍ରଖ୍ଯାନ୍ ମହୀରେଣୁସମୁକ୍ଷିତାନ୍
ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ବଡ଼, ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ହାତୀ ସଦୃଶ ଓ ମାଟିର ଧୂଳିରେ ଢାକା ବାନରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵନେ ଵନଚରାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ ଖେଚରାଂଶ୍ଚ ଵିହଂଗମାନ୍। ପଶ୍ଯନ୍ତସ୍ତ୍ଵରିତା ଜଗ୍ମୁଃ ସୁଗ୍ରୀଵଵଶଵର୍ତିନଃ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନବାସୀ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଏଷ ମେଘ ଇଵାକାଶେ ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡଃ ପ୍ରକାଶତେ। ମେଘସଂଘାତଵିପୁଲଃ ପର୍ଯନ୍ତକଦଲୀଵୃତଃ
ଏହି ବୃକ୍ଷମାଳା ଆକାଶରେ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ମେଘମାଳା ପରି ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ପାଖରେ କଦଳୀ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଛି।
କିମେତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସଖେ କୌତୂହଲଂ ମମ। କୌତୂହଲାପନଯନଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯା
ଏହା କଣ ତ? ବନ୍ଧୁ, ମୋତେ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଜାଗିଉଛି। ତୁମେ ମୋର ଏହି ଜିଜ୍ଞାସା ଦୂର କରିଦିଅ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଗଚ୍ଛନ୍ ନେଵାଚଚକ୍ଷେଽଥ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତନ୍ମହଦ୍ ଵନମ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ସେ ବଡ଼ ବନ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ ରାଘଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣମାଶ୍ରମଂ ଶ୍ରମନାଶନମ୍। ଉଦ୍ଯାନଵନସମ୍ପନ୍ନଂ ସ୍ଵାଦୁମୂଲଫଲୋଦକମ୍
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରମ ଶ୍ରମ ଦୂର କରେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ମିଠା ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ମିଳେ।
ଅତ୍ର ସପ୍ତଜନା ନାମ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ସପ୍ତୈଵାସନ୍ନଧଃଶୀର୍ଷା ନିଯତଂ ଜଲଶାଯିନଃ
ଏଠି ସପ୍ତଜନ ନାମକ ମୁନିମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ କଠିନ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସତତ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି ଜଳରେ ଶୋଇ ରହନ୍ତି।
ସପ୍ତରାତ୍ରେ କୃତାହାରା ଵାଯୁନାଚଲଵାସିନଃ। ଦିଵଂ ଵର୍ଷଶତୈର୍ଯାତାଃ ସପ୍ତଭିଃ ସକଲେଵରାଃ
ସେମାନେ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଥିଲେ, ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ସତ ବର୍ଷ ଶତ ପରେ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତେଷାମେତତ୍ପ୍ରଭାଵେଣ ଦ୍ରୁମପ୍ରାକାରସଂଵୃତମ୍। ଆଶ୍ରମଂ ସୁଦୁରାଧର୍ଷମପି ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ରମ ବୃକ୍ଷର ପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପହଁଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପକ୍ଷିଣୋ ଵର୍ଜଯନ୍ତ୍ଯେତତ୍ ତଥାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ। ଵିଶନ୍ତି ମୋହାଦ୍ ଯେଽପ୍ଯତ୍ର ନ ନିଵର୍ତନ୍ତି ତେ ପୁନଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଏଠିକୁ ଏଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଭୂଷଣରଵାଶ୍ଚାତ୍ର ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ସକଲାକ୍ଷରାଃ। ତୂର୍ଯଗୀତସ୍ଵନଶ୍ଚାପି ଗନ୍ଧୋ ଦିଵ୍ଯଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏଠି ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣାଯାଏ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ମଧୁର ହୁଏ, ହେ ରାଘବ।
ତ୍ରେତାଗ୍ନଯୋଽପି ଦୀପ୍ଯନ୍ତେ ଧୂମୋ ହ୍ଯେଷ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ। ଵେଷ୍ଟଯନ୍ନିଵ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରାନ୍ କପୋତାଙ୍ଗାରୁଣୋ ଘନଃ
ଏଠି ତ୍ରେତାଯୁଗର ଅଗ୍ନିମାନେ ଏଉଁଠି ଜଳିଉଛନ୍ତି; ଏହି ଧୂଆଁ ଦେଖାଯାଉଛି, ଧୂସର ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଗଛର ଶିଖରକୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଏତେ ଵୃକ୍ଷାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଧୂମସଂସକ୍ତମସ୍ତକାଃ। ମେଘଜାଲପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନା ଵୈଡୂର୍ଯଗିରଯୋ ଯଥା
ଏହି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧୂଆଁରେ ଢାକାଯାଇଛି, ମେଘର ଛାୟାରେ ବୈଡୂର୍ୟ ପାହାଡ଼ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ।
କୁରୁ ପ୍ରଣାମଂ ଧର୍ମାତ୍ମଂସ୍ତେଷାମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ରାଘଵ। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ପ୍ରଯତଃ ସଂହତାଞ୍ଜଲିଃ
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ହାତ ଜୋଡି ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।
ପ୍ରଣମନ୍ତି ହି ଯେ ତେଷାମୃଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍। ନ ତେଷାମଶୁଭଂ କିଂଚିଚ୍ଛରୀରେ ରାମ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ହେ ରାମ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ କେବେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟେ ନାହିଁ।
ତତୋ ରାମଃ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ। ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ମହାତ୍ମାନସ୍ତାନୃଷୀନଭ୍ଯଵାଦଯତ୍
ତାପରେ ରାମ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହାତ ଜୋଡି, ସେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମୋ ଭ୍ରାତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାନରାଶ୍ଚୈଵ ଜମ୍ମୁଃ ସଂହୃଷ୍ଟମାନସାଃ
ନମସ୍କାର କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ଦୂରମଧ୍ଵାନଂ ତସ୍ମାତ୍ ସପ୍ତଜନାଶ୍ରମାତ୍। ଦଦୃଶୁସ୍ତାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିପାଲିତାମ୍
ସେମାନେ ସପ୍ତଜନ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର ଯାଇ, ବାଲିଙ୍କ ଶାସନରେ ଥିବା ଦୁର୍ଜୟ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ରାମାନୁଜରାମଵାନରାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଶସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯୁଦିତୋଗ୍ରତେଜସଃ। ପୁରୀଂ ସୁରେଶାତ୍ମଜଵୀର୍ଯପାଲିତାଂ ଵଧାଯ ଶତ୍ରୋଃ ପୁନରାଗତାସ୍ତ୍ଵିହ
ତାପରେ ରାମ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ବାନରମାନେ ଶସ୍ତ୍ର ଧରି, ତେଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଦେବରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଏହି ସହରକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ।
thumb|ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନଃ ପୁରୀମ୍। ଵୃକ୍ଷୈରାତ୍ମାନମାଵୃତ୍ଯ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ ଗହନେ ଵନେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ବାଲିଙ୍କ ଶହର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଗଛମାନେ ଆଡ଼ରେ ଲୁଚି, ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।