ଦତ୍ତାଭଯଵଧୋ ନାମ ପାତକଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଅହଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ସୀତା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଠି ହତ୍ୟା କରିବା ବଡ଼ ଅପରାଧ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଧ। ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସୀତା—
ତ୍ଵଦଧୀନା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ଶରଣଂ ଭଵାନ୍। ତସ୍ମାଦ୍ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ମା ମାଶଙ୍କୀଶ୍ଚ ଵାନର
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛୁ। ତୁମେ ଆମର ଶରଣ। ତେଣୁ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ କର, ଓ ବାନର, ଭୟ କରିନହଅ।
ଏତନ୍ମୁହୂର୍ତେ ତୁ ମଯା ପଶ୍ଯ ଵାଲିନମାହଵେ। ନିରସ୍ତମିଷୁଣୈକେନ ଚେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କୁ ଏକଟି ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିବେ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ଵାନରେଶ୍ଵର। ଯେନ ତ୍ଵାମଭିଜାନୀଯାଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମୁପାଗତମ୍
ହେ ବାନରମହାରାଜ, ତୁମେ ନିଜ ପରିଚୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି।
ଗଜପୁଷ୍ପୀମିମାଂ ଫୁଲ୍ଲାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍। କୁରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଣ୍ଠେଽସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିନ୍ହି, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେ।
ତତୋ ଗିରିତଟେ ଜାତାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୁସୁମାଯୁତାମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଗଜପୁଷ୍ପୀଂ ତାଂ ତସ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗିରିକଣ୍ଠରେ ଫୁଲିଥିବା, ବହୁ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିନ୍ହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ।
ସ ତଯା ଶୁଶୁଭେ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲତଯା କଣ୍ଠସକ୍ତଯା। ମାଲଯେଵ ବଲାକାନାଂ ସସଂଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ସେ ଗଳାରେ ଲତା ମାଳା ପିନ୍ଧି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବଦଳିଆ ମେଘ ଦିନ ଶେଷରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଭ୍ରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ରାମଵାକ୍ଯସମାହିତଃ। ଜଗାମ ସହ ରାମେଣ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପୁନରାପ ସଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଏବଂ ରାମଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ରଖି, ସେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଋଷ୍ଯମୂକାତ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଜଗାମ ସହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିଵିକ୍ରମପାଲିତାମ୍
ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ରାମଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍। ଶରାଂଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ରଣସାଧକାନ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ଅଗ୍ରତସ୍ତୁ ଯଯୌ ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଂହତଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଗରେ ଚୌଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋ ହନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତାରଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ହରିଯୂଥପଯୂଥପଃ
ତାଙ୍କ ପଛରେ ବୀର ହନୁମାନ, ନଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବାନରସେନାପତି ତାରା ଚାଲିଥିଲେ।
ତେ ଵୀକ୍ଷମାଣା ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଭାରାଵଲମ୍ବିନଃ। ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁଵହାଶ୍ଚୈଵ ସରିତଃ ସାଗରଂଗମାଃ
ସେମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁଲୁଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
କନ୍ଦରାଣି ଚ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ନିର୍ଦରାଣି ଗୁହାସ୍ତଥା। ଶିଖରାଣି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦରୀଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଗହ୍ବର, ଶିଖର, ଖାଇ, ଗୁହା, ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମନୋହର ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୈଦୂର୍ଯଵିମଲୈସ୍ତୋଯୈଃ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚାକୋଶକୁଡ୍ମଲୈଃ। ଶୋଭିତାନ୍ ସଜଲାନ୍ ମାର୍ଗେ ତଟାକାଂଶ୍ଚାଵଲୋକଯନ୍
ପଥରେ ସେମାନେ ବୈଦୂର୍ୟ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଏବଂ କୁଳି, କୁଢ଼ି ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜଳଭରା ଝିଲିକୁ ଦେଖିଲେ।
କାରଣ୍ଡୈଃ ସାରସୈର୍ହଂସୈର୍ଵଞ୍ଜୁଲୈର୍ଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ। ଚକ୍ରଵାକୈସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈଃ ଶକୁନୈଃ ପ୍ରତିନାଦିତାନ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କ୍ରାଞ୍ଚ, ସାରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳ, ଜଳକୁକୁଟ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ମୃଦୁଶଷ୍ପାଙ୍କୁରାହାରାନ୍ନିର୍ଭଯାନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍। ଚରତଃ ସର୍ଵତଃ ପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଥଲୀଷୁ ହରିଣାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍
ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ନରମ ଘାସ ଚେବାଇ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିବା ଏବଂ ମାଇଦାନରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହରିଣମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଟାକଵୈରିଣଶ୍ଚାପି ଶୁକ୍ଲଦନ୍ତଵିଭୂଷିତାନ୍। ଘୋରାନେକଚରାନ୍ ଵନ୍ଯାନ୍ ଦ୍ଵିରଦାନ୍ କୂଲଘାତିନଃ
ସେମାନେ ଝିଲିର ଶତ୍ରୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ଏକାକୀ ଘୁରୁଥିବା ଓ କୂଳକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ମତ୍ତାନ୍ ଗିରିତଟୋତ୍କୃଷ୍ଟାନ୍ ପର୍ଵତାନିଵ ଜଙ୍ଗମାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଦ୍ଵିରଦପ୍ରଖ୍ଯାନ୍ ମହୀରେଣୁସମୁକ୍ଷିତାନ୍
ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ବଡ଼, ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ହାତୀ ସଦୃଶ ଓ ମାଟିର ଧୂଳିରେ ଢାକା ବାନରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵନେ ଵନଚରାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ ଖେଚରାଂଶ୍ଚ ଵିହଂଗମାନ୍। ପଶ୍ଯନ୍ତସ୍ତ୍ଵରିତା ଜଗ୍ମୁଃ ସୁଗ୍ରୀଵଵଶଵର୍ତିନଃ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନବାସୀ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଏଷ ମେଘ ଇଵାକାଶେ ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡଃ ପ୍ରକାଶତେ। ମେଘସଂଘାତଵିପୁଲଃ ପର୍ଯନ୍ତକଦଲୀଵୃତଃ
ଏହି ବୃକ୍ଷମାଳା ଆକାଶରେ ବଡ଼ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ମେଘମାଳା ପରି ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ପାଖରେ କଦଳୀ ଗଛରେ ଘେରାଯାଇଛି।
କିମେତଜ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ସଖେ କୌତୂହଲଂ ମମ। କୌତୂହଲାପନଯନଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯା
ଏହା କଣ ତ? ବନ୍ଧୁ, ମୋତେ ଜଣାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଜାଗିଉଛି। ତୁମେ ମୋର ଏହି ଜିଜ୍ଞାସା ଦୂର କରିଦିଅ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଗଚ୍ଛନ୍ ନେଵାଚଚକ୍ଷେଽଥ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତନ୍ମହଦ୍ ଵନମ୍
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ ସେ ବଡ଼ ବନ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ ରାଘଵ ଵିସ୍ତୀର୍ଣମାଶ୍ରମଂ ଶ୍ରମନାଶନମ୍। ଉଦ୍ଯାନଵନସମ୍ପନ୍ନଂ ସ୍ଵାଦୁମୂଲଫଲୋଦକମ୍
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଆଶ୍ରମ ଶ୍ରମ ଦୂର କରେ, ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏଠାରେ ମିଠା ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପାଣି ଅଧିକ ପରିମାଣରେ ମିଳେ।
ଅତ୍ର ସପ୍ତଜନା ନାମ ମୁନଯଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ସପ୍ତୈଵାସନ୍ନଧଃଶୀର୍ଷା ନିଯତଂ ଜଲଶାଯିନଃ
ଏଠି ସପ୍ତଜନ ନାମକ ମୁନିମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ କଠିନ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ, ସତତ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି ଜଳରେ ଶୋଇ ରହନ୍ତି।
ସପ୍ତରାତ୍ରେ କୃତାହାରା ଵାଯୁନାଚଲଵାସିନଃ। ଦିଵଂ ଵର୍ଷଶତୈର୍ଯାତାଃ ସପ୍ତଭିଃ ସକଲେଵରାଃ
ସେମାନେ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଥିଲେ, ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ସତ ବର୍ଷ ଶତ ପରେ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।
ତେଷାମେତତ୍ପ୍ରଭାଵେଣ ଦ୍ରୁମପ୍ରାକାରସଂଵୃତମ୍। ଆଶ୍ରମଂ ସୁଦୁରାଧର୍ଷମପି ସେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରାସୁରୈଃ
ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆଶ୍ରମ ବୃକ୍ଷର ପାଖରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ପହଁଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପକ୍ଷିଣୋ ଵର୍ଜଯନ୍ତ୍ଯେତତ୍ ତଥାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ। ଵିଶନ୍ତି ମୋହାଦ୍ ଯେଽପ୍ଯତ୍ର ନ ନିଵର୍ତନ୍ତି ତେ ପୁନଃ
ପକ୍ଷୀମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଏଠିକୁ ଏଡ଼ିଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଭୂଷଣରଵାଶ୍ଚାତ୍ର ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ସକଲାକ୍ଷରାଃ। ତୂର୍ଯଗୀତସ୍ଵନଶ୍ଚାପି ଗନ୍ଧୋ ଦିଵ୍ଯଶ୍ଚ ରାଘଵ
ଏଠି ଅଳଙ୍କାରର ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣାଯାଏ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ମଧୁର ହୁଏ, ହେ ରାଘବ।