ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଗତଂ ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ହ୍ରୀମାନ୍ ଦୀନମୁଵାଚେଦଂ ଵସୁଧାମଵଲୋକଯନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଲଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଦେଖି ଏଭଳି କହିଲେ।
ଆହ୍ଵଯସ୍ଵେତି ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଚ ଵିକ୍ରମମ୍। ଵୈରିଣା ଘାତଯିତ୍ଵା ଚ କିମିଦାନୀଂ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ମୋତେ ଡାକିଲେ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବେ ତୁମେ କଣ କରିଛ? କଣ ଲାଭ ହେଲା?
ତାମେଵ ଵେଲାଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ରାଘଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଵାଲିନଂ ନ ନିହନ୍ମୀତି ତତୋ ନାହମିତୋ ଵ୍ରଜେ
ଏହି ସମୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ, ରାଘବ; ବାଲିକୁ କାହିଁକି ମାରିଲେ ନାହିଁ? ନହେଲେ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଚୈଵଂ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କରୁଣଂ ଦୀନଯା ଵାଚା ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭରା ଏବଂ ଦୟାଳୁ କଥା କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଘବ ପୁଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତାତ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ଵ୍ଯପନୀଯତାମ୍। କାରଣଂ ଯେନ ବାଣୋଽଯଂ ସ ମଯା ନ ଵିସର୍ଜିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଶୁଣ, ବନ୍ଧୁ, ତୁମ ରୋଷ ଛାଡ଼; କାହିଁକି ଏହି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ତାହା ମୁଁ ବୁଝେଇଦେଉଛି।
ଅଲଂକାରେଣ ଵେଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ଗତେନ ଚ। ତ୍ଵଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵ ଵାଲୀ ଚ ସଦୃଶୌ ସ୍ଥଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଗହଣା, ପୋଷାକ, ଦେହର ଆକାର ଓ ଚାଲିଚଳନରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଏକରକମ।
ସ୍ଵରେଣ ଵର୍ଚସା ଚୈଵ ପ୍ରେକ୍ଷିତେନ ଚ ଵାନର। ଵିକ୍ରମେଣ ଚ ଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯକ୍ତିଂ ଵାଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ
ସ୍ୱର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଭାବ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ, ବାନର, ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ।
ତତୋଽହଂ ରୂପସାଦୃଶ୍ଯାନ୍ମୋହିତୋ ଵାନରୋତ୍ତମ। ନୋତ୍ସୃଜାମି ମହାଵେଗଂ ଶରଂ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍
ଏହିପରି ଦେଖି, ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମ ଦେଖାର ସାଦୃଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ତୀବ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ।
ଜୀଵିତାନ୍ତକରଂ ଘୋରଂ ସାଦୃଶ୍ଯାତ୍ ତୁ ଵିଶଙ୍କିତଃ। ମୂଲଘାତୋ ନ ନୌ ସ୍ଯାଦ୍ଧି ଦ୍ଵଯୋରିତି କୃତୋ ମଯା
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏକରକମ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ, ମୁଁ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଜୀବନ ଶେଷ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୂଳ ନଶ୍ଟ ହେଇଯାଏ।
ତ୍ଵଯି ଵୀର ଵିପନ୍ନେ ହି ଅଜ୍ଞାନାଲ୍ଲାଘଵାନ୍ମଯା। ମୌଢ୍ଯଂ ଚ ମମ ବାଲ୍ଯଂ ଚ ଖ୍ଯାପିତଂ ସ୍ଯାତ୍ କପୀଶ୍ଵର
ହେ ବୀର, ଯଦି ମୋର ଅଜ୍ଞାନରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ମୋର ମୂର୍ଖତା ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାନ୍ତା।
ଦତ୍ତାଭଯଵଧୋ ନାମ ପାତକଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଅହଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ସୀତା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଠି ହତ୍ୟା କରିବା ବଡ଼ ଅପରାଧ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଧ। ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସୀତା—
ତ୍ଵଦଧୀନା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ଶରଣଂ ଭଵାନ୍। ତସ୍ମାଦ୍ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ମା ମାଶଙ୍କୀଶ୍ଚ ଵାନର
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛୁ। ତୁମେ ଆମର ଶରଣ। ତେଣୁ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ କର, ଓ ବାନର, ଭୟ କରିନହଅ।
ଏତନ୍ମୁହୂର୍ତେ ତୁ ମଯା ପଶ୍ଯ ଵାଲିନମାହଵେ। ନିରସ୍ତମିଷୁଣୈକେନ ଚେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କୁ ଏକଟି ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିବେ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ଵାନରେଶ୍ଵର। ଯେନ ତ୍ଵାମଭିଜାନୀଯାଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମୁପାଗତମ୍
ହେ ବାନରମହାରାଜ, ତୁମେ ନିଜ ପରିଚୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି।
ଗଜପୁଷ୍ପୀମିମାଂ ଫୁଲ୍ଲାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍। କୁରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଣ୍ଠେଽସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିନ୍ହି, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେ।
ତତୋ ଗିରିତଟେ ଜାତାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୁସୁମାଯୁତାମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଗଜପୁଷ୍ପୀଂ ତାଂ ତସ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗିରିକଣ୍ଠରେ ଫୁଲିଥିବା, ବହୁ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିନ୍ହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ।
ସ ତଯା ଶୁଶୁଭେ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲତଯା କଣ୍ଠସକ୍ତଯା। ମାଲଯେଵ ବଲାକାନାଂ ସସଂଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ସେ ଗଳାରେ ଲତା ମାଳା ପିନ୍ଧି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବଦଳିଆ ମେଘ ଦିନ ଶେଷରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଭ୍ରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ରାମଵାକ୍ଯସମାହିତଃ। ଜଗାମ ସହ ରାମେଣ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପୁନରାପ ସଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଏବଂ ରାମଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ରଖି, ସେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଋଷ୍ଯମୂକାତ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଜଗାମ ସହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିଵିକ୍ରମପାଲିତାମ୍
ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ ରାମଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍। ଶରାଂଶ୍ଚାଦିତ୍ଯସଂକାଶାନ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ରଣସାଧକାନ୍
ରାମ ତାଙ୍କର ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ବଡ଼ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରିଲେ।
ଅଗ୍ରତସ୍ତୁ ଯଯୌ ତସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସଂହତଗ୍ରୀଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଗରେ ଚୌଡ଼ା ଗଳା ଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ବଳଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଥିଲେ।
ପୃଷ୍ଠତୋ ହନୁମାନ୍ ଵୀରୋ ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତାରଶ୍ଚୈଵ ମହାତେଜା ହରିଯୂଥପଯୂଥପଃ
ତାଙ୍କ ପଛରେ ବୀର ହନୁମାନ, ନଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୀଳ ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବାନରସେନାପତି ତାରା ଚାଲିଥିଲେ।
ତେ ଵୀକ୍ଷମାଣା ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପଭାରାଵଲମ୍ବିନଃ। ପ୍ରସନ୍ନାମ୍ବୁଵହାଶ୍ଚୈଵ ସରିତଃ ସାଗରଂଗମାଃ
ସେମାନେ ଫୁଲର ଭାରରେ ଝୁଲୁଥିବା ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଭରିଥିବା, ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ।
କନ୍ଦରାଣି ଚ ଶୈଲାଂଶ୍ଚ ନିର୍ଦରାଣି ଗୁହାସ୍ତଥା। ଶିଖରାଣି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଦରୀଶ୍ଚ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାଃ
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ର ଗହ୍ବର, ଶିଖର, ଖାଇ, ଗୁହା, ଏବଂ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଓ ମନୋହର ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵୈଦୂର୍ଯଵିମଲୈସ୍ତୋଯୈଃ ପଦ୍ମୈଶ୍ଚାକୋଶକୁଡ୍ମଲୈଃ। ଶୋଭିତାନ୍ ସଜଲାନ୍ ମାର୍ଗେ ତଟାକାଂଶ୍ଚାଵଲୋକଯନ୍
ପଥରେ ସେମାନେ ବୈଦୂର୍ୟ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ଏବଂ କୁଳି, କୁଢ଼ି ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଜଳଭରା ଝିଲିକୁ ଦେଖିଲେ।
କାରଣ୍ଡୈଃ ସାରସୈର୍ହଂସୈର୍ଵଞ୍ଜୁଲୈର୍ଜଲକୁକ୍କୁଟୈଃ। ଚକ୍ରଵାକୈସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯୈଃ ଶକୁନୈଃ ପ୍ରତିନାଦିତାନ୍
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ କ୍ରାଞ୍ଚ, ସାରସ, ହଂସ, ବଞ୍ଜୁଳ, ଜଳକୁକୁଟ, ଚକ୍ରବାକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଡାକରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ମୃଦୁଶଷ୍ପାଙ୍କୁରାହାରାନ୍ନିର୍ଭଯାନ୍ ଵନଗୋଚରାନ୍। ଚରତଃ ସର୍ଵତଃ ପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଥଲୀଷୁ ହରିଣାନ୍ ସ୍ଥିତାନ୍
ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ନରମ ଘାସ ଚେବାଇ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁରୁଥିବା ଏବଂ ମାଇଦାନରେ ଦଢ଼ିଥିବା ହରିଣମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତଟାକଵୈରିଣଶ୍ଚାପି ଶୁକ୍ଲଦନ୍ତଵିଭୂଷିତାନ୍। ଘୋରାନେକଚରାନ୍ ଵନ୍ଯାନ୍ ଦ୍ଵିରଦାନ୍ କୂଲଘାତିନଃ
ସେମାନେ ଝିଲିର ଶତ୍ରୁ, ଧଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ଏକାକୀ ଘୁରୁଥିବା ଓ କୂଳକୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ବନ୍ୟ ହାତୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ମତ୍ତାନ୍ ଗିରିତଟୋତ୍କୃଷ୍ଟାନ୍ ପର୍ଵତାନିଵ ଜଙ୍ଗମାନ୍। ଵାନରାନ୍ ଦ୍ଵିରଦପ୍ରଖ୍ଯାନ୍ ମହୀରେଣୁସମୁକ୍ଷିତାନ୍
ସେମାନେ ମଦମସ୍ତ, ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ବଡ଼, ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ହାତୀ ସଦୃଶ ଓ ମାଟିର ଧୂଳିରେ ଢାକା ବାନରମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।