ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପ୍ଯନଦଦ୍ ଘୋରଂ ଵାଲିନୋ ହ୍ଵାନକାରଣାତ୍। ଗାଢଂ ପରିହିତୋ ଵେଗାନ୍ନାଦୈର୍ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵାମ୍ବରମ୍
ବାଲିକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଫାଟିଦେଲା।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନଦଂ ଭ୍ରାତୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଲୀ ମହାବଲଃ। ନିଷ୍ପପାତ ସୁସଂରବ୍ଧୋ ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତତଟାଦିଵ
ଭାଇଙ୍କର ଏହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୁଧ୍ଧ ବାଲି ତୀବ୍ର ରୋଷରେ ବାହାରିଆସିଲେ, ଯେପରି ଅସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ।
ତତଃ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋରଭୂତ୍। ଗଗନେ ଗ୍ରହଯୋର୍ଘୋରଂ ବୁଧାଙ୍ଗାରକଯୋରିଵ
ତାପରେ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଆକାଶରେ ବୁଧ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଭୟଙ୍କର ଘର୍ଷଣା ପରି।
ତଲୈରଶନିକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ଜଘ୍ନତୁଃ ସମରେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରୌ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତୌ
ତାଳ ଓ କମରବନ୍ଧ ପରି ଘା, ଏବଂ ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ରୋଷରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ରାମୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତାଵୁଭୌ ସମୁଦୈକ୍ଷତ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶୌ ଵୀରାଵୁଭୌ ଦେଵାଵିଵାଶ୍ଵିନୌ
ତାପରେ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ରାମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ବିର, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର।
ଯନ୍ନାଵଗଚ୍ଛତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାଲିନଂ ଵାପି ରାଘଵଃ। ତତୋ ନ କୃତଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧିଂ ମୋକ୍ତୁମନ୍ତକରଂ ଶରମ୍
ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବ କିମ୍ବା ବାଲି କିଏ ତାହା ଠିକ୍ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମାରଣାନ୍ତକ ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଭଗ୍ନଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତେନ ଵାଲିନା। ଅପଶ୍ଯନ୍ ରାଘଵଂ ନାଥମୃଷ୍ଯମୂକଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵେ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ପଳାଇଗଲେ।
କ୍ଲାନ୍ତୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତଃ। ଵାଲିନାଭିଦ୍ରୁତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଵନମ୍
ସେ ଥକିଯାଇଥିଲେ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଆଘାତରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ବାଲି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲୀ ଶାପଭଯାତ୍ ତତଃ। ମୁକ୍ତୋ ହ୍ଯସି ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନିଵୃତ୍ତୋ ମହାବଲଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି ବାଲି ଶାପ ଭୟରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୁକ୍ତ', ଏବଂ ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲି ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଘଵୋଽପି ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ଚୈଵ ହନୂମତା। ତଦେଵ ଵନମାଗଚ୍ଛତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ରାଘବ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ହନୁମାନ ସହିତ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଗଲେ ଥିଲେ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଗତଂ ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍। ହ୍ରୀମାନ୍ ଦୀନମୁଵାଚେଦଂ ଵସୁଧାମଵଲୋକଯନ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ରାମଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ ଲଜ୍ଜିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଦେଖି ଏଭଳି କହିଲେ।
ଆହ୍ଵଯସ୍ଵେତି ମାମୁକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ଚ ଵିକ୍ରମମ୍। ଵୈରିଣା ଘାତଯିତ୍ଵା ଚ କିମିଦାନୀଂ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
ମୋତେ ଡାକିଲେ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ, ଶତ୍ରୁକୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବେ ତୁମେ କଣ କରିଛ? କଣ ଲାଭ ହେଲା?
ତାମେଵ ଵେଲାଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ରାଘଵ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଵାଲିନଂ ନ ନିହନ୍ମୀତି ତତୋ ନାହମିତୋ ଵ୍ରଜେ
ଏହି ସମୟରେ ସତ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହ, ରାଘବ; ବାଲିକୁ କାହିଁକି ମାରିଲେ ନାହିଁ? ନହେଲେ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଚୈଵଂ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କରୁଣଂ ଦୀନଯା ଵାଚା ରାଘଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭରା ଏବଂ ଦୟାଳୁ କଥା କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ରାଘବ ପୁଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତାତ କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ଵ୍ଯପନୀଯତାମ୍। କାରଣଂ ଯେନ ବାଣୋଽଯଂ ସ ମଯା ନ ଵିସର୍ଜିତଃ
ସୁଗ୍ରୀବ, ଶୁଣ, ବନ୍ଧୁ, ତୁମ ରୋଷ ଛାଡ଼; କାହିଁକି ଏହି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ତାହା ମୁଁ ବୁଝେଇଦେଉଛି।
ଅଲଂକାରେଣ ଵେଷେଣ ପ୍ରମାଣେନ ଗତେନ ଚ। ତ୍ଵଂ ଚ ସୁଗ୍ରୀଵ ଵାଲୀ ଚ ସଦୃଶୌ ସ୍ଥଃ ପରସ୍ପରମ୍
ଗହଣା, ପୋଷାକ, ଦେହର ଆକାର ଓ ଚାଲିଚଳନରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲି, ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଏକରକମ।
ସ୍ଵରେଣ ଵର୍ଚସା ଚୈଵ ପ୍ରେକ୍ଷିତେନ ଚ ଵାନର। ଵିକ୍ରମେଣ ଚ ଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵ୍ଯକ୍ତିଂ ଵାଂ ନୋପଲକ୍ଷଯେ
ସ୍ୱର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଦୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଭାବ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ, ବାନର, ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ।
ତତୋଽହଂ ରୂପସାଦୃଶ୍ଯାନ୍ମୋହିତୋ ଵାନରୋତ୍ତମ। ନୋତ୍ସୃଜାମି ମହାଵେଗଂ ଶରଂ ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣମ୍
ଏହିପରି ଦେଖି, ବାନରମାନ୍ୟ, ତୁମ ଦେଖାର ସାଦୃଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ତୀବ୍ର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ।
ଜୀଵିତାନ୍ତକରଂ ଘୋରଂ ସାଦୃଶ୍ଯାତ୍ ତୁ ଵିଶଙ୍କିତଃ। ମୂଲଘାତୋ ନ ନୌ ସ୍ଯାଦ୍ଧି ଦ୍ଵଯୋରିତି କୃତୋ ମଯା
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ଏକରକମ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ, ମୁଁ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ଜୀବନ ଶେଷ କରୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲି ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମୂଳ ନଶ୍ଟ ହେଇଯାଏ।
ତ୍ଵଯି ଵୀର ଵିପନ୍ନେ ହି ଅଜ୍ଞାନାଲ୍ଲାଘଵାନ୍ମଯା। ମୌଢ୍ଯଂ ଚ ମମ ବାଲ୍ଯଂ ଚ ଖ୍ଯାପିତଂ ସ୍ଯାତ୍ କପୀଶ୍ଵର
ହେ ବୀର, ଯଦି ମୋର ଅଜ୍ଞାନରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ମୋର ମୂର୍ଖତା ଓ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାନ୍ତା।
ଦତ୍ତାଭଯଵଧୋ ନାମ ପାତକଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍। ଅହଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈଵ ସୀତା ଚ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଇଛି, ସେଠି ହତ୍ୟା କରିବା ବଡ଼ ଅପରାଧ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅପରାଧ। ମୁଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣର ସୀତା—
ତ୍ଵଦଧୀନା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ଶରଣଂ ଭଵାନ୍। ତସ୍ମାଦ୍ ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ଭୂଯସ୍ତ୍ଵଂ ମା ମାଶଙ୍କୀଶ୍ଚ ଵାନର
ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛୁ। ତୁମେ ଆମର ଶରଣ। ତେଣୁ ପୁଣି ଯୁଦ୍ଧ କର, ଓ ବାନର, ଭୟ କରିନହଅ।
ଏତନ୍ମୁହୂର୍ତେ ତୁ ମଯା ପଶ୍ଯ ଵାଲିନମାହଵେ। ନିରସ୍ତମିଷୁଣୈକେନ ଚେଷ୍ଟମାନଂ ମହୀତଲେ
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କୁ ଏକଟି ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଅଚଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିବେ।
ଅଭିଜ୍ଞାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ଵାନରେଶ୍ଵର। ଯେନ ତ୍ଵାମଭିଜାନୀଯାଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧମୁପାଗତମ୍
ହେ ବାନରମହାରାଜ, ତୁମେ ନିଜ ପରିଚୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବି।
ଗଜପୁଷ୍ପୀମିମାଂ ଫୁଲ୍ଲାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍। କୁରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କଣ୍ଠେଽସ୍ଯ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ଫୁଲିଥିବା ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିନ୍ହି, ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେ।
ତତୋ ଗିରିତଟେ ଜାତାମୁତ୍ପାଟ୍ଯ କୁସୁମାଯୁତାମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଗଜପୁଷ୍ପୀଂ ତାଂ ତସ୍ଯ କଣ୍ଠେ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗିରିକଣ୍ଠରେ ଫୁଲିଥିବା, ବହୁ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଜପୁଷ୍ପୀ ଫୁଲଟିକୁ ଚିନ୍ହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ।
ସ ତଯା ଶୁଶୁଭେ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲତଯା କଣ୍ଠସକ୍ତଯା। ମାଲଯେଵ ବଲାକାନାଂ ସସଂଧ୍ଯ ଇଵ ତୋଯଦଃ
ସେ ଗଳାରେ ଲତା ମାଳା ପିନ୍ଧି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବଦଳିଆ ମେଘ ଦିନ ଶେଷରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଭ୍ରାଜମାନୋ ଵପୁଷା ରାମଵାକ୍ଯସମାହିତଃ। ଜଗାମ ସହ ରାମେଣ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପୁନରାପ ସଃ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା ଏବଂ ରାମଙ୍କ କଥାକୁ ମନେ ରଖି, ସେ ରାମଙ୍କ ସହିତ ପୁଣି କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
thumb|ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଋଷ୍ଯମୂକାତ୍ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଜଗାମ ସହ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଵାଲିଵିକ୍ରମପାଲିତାମ୍
ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷିତ କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଗଲେ।