ଲଘୁଃ ସମ୍ପ୍ରତି ନିର୍ମାଂସସ୍ତୃଣଭୂତଶ୍ଚ ରାଘଵ। କ୍ଷିପ୍ତ ଏଵଂ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଭଵତା ରଘୁନନ୍ଦନ
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ରାଘବ, ଏହା ହଳକା, ମାଂସ ନାହିଁ, ତୃଣ ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ତଥାପି ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ନାତ୍ର ଶକ୍ଯଂ ବଲଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵ ଵା ତସ୍ଯ ଵାଧିକମ୍। ଆର୍ଦ୍ରଂ ଶୁଷ୍କମିତି ହ୍ଯେତତ୍ ସୁମହଦ୍ ରାଘଵାନ୍ତରମ୍
ଏଠାରେ କାହାର ଶକ୍ତି ଅଧିକ—ତୁମର କିମ୍ବା ତାଙ୍କର—ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ତରଳ ଓ ଶୁଖିଗଲା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି, ରାଘବ।
ସ ଏଵ ସଂଶଯସ୍ତାତ ତଵ ତସ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ବଲମ୍। ସାଲମେକଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଭଵେଦ୍ ଵ୍ଯକ୍ତିର୍ବଲାବଲେ
ଏହି ଅନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମନରେ ଅଛି, ତୁମ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ; ଯଦି ଏକ ସାଳ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ତଫାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
କୃତ୍ଵୈତତ୍ କାର୍ମୁକଂ ସଜ୍ଯଂ ହସ୍ତିହସ୍ତମିଵାତତମ୍। ଆକର୍ଣପୂର୍ଣମାଯମ୍ଯ ଵିସୃଜସ୍ଵ ମହାଶରମ୍
ଏହିପରି, ଧନୁଷକୁ ତଣି, ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଏହାକୁ ଟାଣ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଛାଡ଼।
ଇମଂ ହି ସାଲଂ ପ୍ରହିତସ୍ତ୍ଵଯା ଶରୋ ନ ସଂଶଯୋଽତ୍ରାସ୍ତି ଵିଦାରଯିଷ୍ଯତି। ଅଲଂ ଵିମର୍ଶେନ ମମ ପ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ରାଜନ୍ ପ୍ରତିଶାପିତୋ ମଯା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ସାଳ ଗଛକୁ ବାଣ ଦେଇ ମାରିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ଭିଦିଯିବ; ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋର ପ୍ରିୟ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା କର, ରାଜା, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।
ଯଥା ହି ତେଜଃସୁ ଵରଃ ସଦାରଵି- ର୍ଯଥା ହି ଶୈଲୋ ହିମଵାନ୍ ମହାଦ୍ରିଷୁ। ଯଥା ଚତୁଷ୍ପାତ୍ସୁ ଚ କେସରୀ ଵର- ସ୍ତଥା ନରାଣାମସି ଵିକ୍ରମେ ଵରଃ
ଯେପରି ତୁମେ ତେଜସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ସବୁ ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୌର୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏତଚ୍ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ମହାତେଜା ରାମୋ ଜଗ୍ରାହ କାର୍ମୁକମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ନିଜର ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ଦେବା ପାଇଁ।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନୁର୍ଘୋରଂ ଶରମେକଂ ଚ ମାନଦଃ। ସାଲମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ପୂରଯନ୍ ସ ରଵୈର୍ଦିଶଃ
ସେ ଗଭୀର ଧନୁଷ ଏବଂ ଏକ ତୀର ନେଇ, ଶାଳ ଗଛକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ତାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ସ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ବଲଵତା ବାଣଃ ସ୍ଵର୍ଣପରିଷ୍କୃତଃ। ଭିତ୍ତ୍ଵା ସାଲାନ୍ ଗିରିପ୍ରସ୍ଥଂ ସପ୍ତଂ ଭୂମିଂ ଵିଵେଶ ହ
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ତୀର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସାଯକସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ ସାଲାନ୍ ଭିତ୍ତ୍ଵା ମହାଜଵଃ। ନିଷ୍ପତ୍ଯ ଚ ପୁନସ୍ତୂଣଂ ତମେଵ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ତୀର ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାଳ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭେଦି, ପୁନି ବାହାରି ଆସି, ସେଇ ତୁଣୀରକୁ ଫେରିଗଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସପ୍ତ ନିର୍ଭିନ୍ନାନ୍ ସାଲାନ୍ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ରାମସ୍ଯ ଶରଵେଗେନ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ ରାମଙ୍କ ତୀରର ଶକ୍ତିରେ ଫାଟିଯିବା ଦେଖି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ମୂର୍ଧ୍ନା ନ୍ଯପତଦ୍ ଭୂମୌ ପ୍ରଲମ୍ବୀକୃତଭୂଷଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ରାଘଵାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଅତି ଖୁସିରେ, ଗହଣା ଲୁଜା ହୋଇଯିବା ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ ମାଥା ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଇଦଂ ଚୋଵାଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ କର୍ମଣା ତେନ ହର୍ଷିତଃ। ରାମଂ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶୂରମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୂର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସେନ୍ଦ୍ରାନପି ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ବାଣୈଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସମର୍ଥଃ ସମରେ ହନ୍ତୁଂ କିଂ ପୁନର୍ଵାଲିନଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମର ତୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବ, ତେବେ ଭଳି ଭାବେ ବାଲିକୁ ହରାଇବା କଥା କଣ!
ଯେନ ସପ୍ତ ମହାସାଲା ଗିରିର୍ଭୂମିଶ୍ଚ ଦାରିତାଃ। ବାଣେନୈକେନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସ୍ଥାତା ତେ କୋ ରଣାଗ୍ରତଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯିଏ ଏକ ତୀରରେ ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦିପାରିଲେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?
ଅଦ୍ଯ ମେ ଵିଗତଃ ଶୋକଃ ପ୍ରୀତିରଦ୍ଯ ପରା ମମ। ସୁହୃଦଂ ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମମ୍
ଆଜି ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଆଜି ମୋର ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ପାଇଛି, ଯିଏ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ।
ତମଦ୍ଯୈଵ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମେ ଵୈରିଣଂ ଭ୍ରାତୃରୂପିଣମ୍। ଵାଲିନଂ ଜହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମଯା ବଦ୍ଧୋଽଯମଞ୍ଜଲିଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆଜି ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ, ଭାଇ ରୂପୀ ଶତ୍ରୁ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ। ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।
ଅସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମଗ୍ରତଃ। ଗତ୍ଵା ଚାହ୍ଵଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ଵାଲିନଂ ଭ୍ରାତୃଗନ୍ଧିନମ୍
ଚଳ, ଆମେ ଏବେ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଯାଅ। ଯିଏ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲିକୁ ଡାକ।
ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନଃ ପୁରୀମ୍। ଵୃକ୍ଷୈରାତ୍ମାନମାଵୃତ୍ଯ ହ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ ଗହନେ ଵନେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ବାଲିଙ୍କ ସହର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ଗଛ ଛାଡ଼ି ନିଜମାନେକୁ ଲୁଚାଇ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵୋଽପ୍ଯନଦଦ୍ ଘୋରଂ ଵାଲିନୋ ହ୍ଵାନକାରଣାତ୍। ଗାଢଂ ପରିହିତୋ ଵେଗାନ୍ନାଦୈର୍ଭିନ୍ଦନ୍ନିଵାମ୍ବରମ୍
ବାଲିକୁ ଡାକିବା ପାଇଁ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନି ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଫାଟିଦେଲା।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନଦଂ ଭ୍ରାତୁଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵାଲୀ ମହାବଲଃ। ନିଷ୍ପପାତ ସୁସଂରବ୍ଧୋ ଭାସ୍କରୋଽସ୍ତତଟାଦିଵ
ଭାଇଙ୍କର ଏହି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ କ୍ରୁଧ୍ଧ ବାଲି ତୀବ୍ର ରୋଷରେ ବାହାରିଆସିଲେ, ଯେପରି ଅସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ।
ତତଃ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋରଭୂତ୍। ଗଗନେ ଗ୍ରହଯୋର୍ଘୋରଂ ବୁଧାଙ୍ଗାରକଯୋରିଵ
ତାପରେ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଆକାଶରେ ବୁଧ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର ଭୟଙ୍କର ଘର୍ଷଣା ପରି।
ତଲୈରଶନିକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ଵଜ୍ରକଲ୍ପୈଶ୍ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ। ଜଘ୍ନତୁଃ ସମରେଽନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରୌ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତୌ
ତାଳ ଓ କମରବନ୍ଧ ପରି ଘା, ଏବଂ ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ରୋଷରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାଡ଼ିଲେ।
ତତୋ ରାମୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତାଵୁଭୌ ସମୁଦୈକ୍ଷତ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶୌ ଵୀରାଵୁଭୌ ଦେଵାଵିଵାଶ୍ଵିନୌ
ତାପରେ ଧନୁଷ ଧରିଥିବା ରାମ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ବିର, ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର।
ଯନ୍ନାଵଗଚ୍ଛତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵାଲିନଂ ଵାପି ରାଘଵଃ। ତତୋ ନ କୃତଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧିଂ ମୋକ୍ତୁମନ୍ତକରଂ ଶରମ୍
ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବ କିମ୍ବା ବାଲି କିଏ ତାହା ଠିକ୍ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ମାରଣାନ୍ତକ ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଭଗ୍ନଃ ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ତେନ ଵାଲିନା। ଅପଶ୍ଯନ୍ ରାଘଵଂ ନାଥମୃଷ୍ଯମୂକଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵେ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବାଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତକୁ ପଳାଇଗଲେ।
କ୍ଲାନ୍ତୋ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରହାରୈର୍ଜର୍ଜରୀକୃତଃ। ଵାଲିନାଭିଦ୍ରୁତଃ କ୍ରୋଧାତ୍ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଵନମ୍
ସେ ଥକିଯାଇଥିଲେ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଆଘାତରେ ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ବାଲି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଵନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲୀ ଶାପଭଯାତ୍ ତତଃ। ମୁକ୍ତୋ ହ୍ଯସି ତ୍ଵମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନିଵୃତ୍ତୋ ମହାବଲଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଖି ବାଲି ଶାପ ଭୟରେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୁକ୍ତ', ଏବଂ ତାପରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଲି ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ରାଘଵୋଽପି ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ଚୈଵ ହନୂମତା। ତଦେଵ ଵନମାଗଚ୍ଛତ୍ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ଯତ୍ର ଵାନରଃ
ରାଘବ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ହନୁମାନ ସହିତ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଗଲେ ଥିଲେ।