ଉପଲବ୍ଧଂ ଚ ମେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ସନ୍ମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରଵତ୍ସଲ। ତ୍ଵାମହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ହିମଵନ୍ତମିଵାଶ୍ରିତଃ
ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ମିଳିଛି, ଯିଏ ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛି; ମୁଁ ତୁମପରେ ଏମିତି ଭରସା କରୁଛି, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଉପରେ କରାଯାଏ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ।
କିଂ ତୁ ତସ୍ଯ ବଲଜ୍ଞୋଽହଂ ଦୁର୍ଭ୍ରାତୁର୍ବଲଶାଲିନଃ। ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ସମରେ ତଵ ରାଘଵ
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ; ତଥାପି, ରାଘବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିନାହିଁ।
ନ ଖଲ୍ଵହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁଲଯେ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଭୀଷଯେ। କର୍ମଭିସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମୈଶ୍ଚ କାତର୍ଯଂ ଜନିତଂ ମମ
ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ତୁଳନା କରୁନାହିଁ, ନା ଅପମାନ କରେ, ନା ଭୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିଛି।
କାମଂ ରାଘଵ ତେ ଵାଣୀ ପ୍ରମାଣଂ ଧୈର୍ଯମାକୃତିଃ। ସୂଚଯନ୍ତି ପରଂ ତେଜୋ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ରାଘବ, ତୁମର କଥା, ଧୈର୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଏହାର ପ୍ରମାଣ; ସେମାନେ ଏକ ମହାଶକ୍ତିର ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଛାଇଁ ତଳେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ମିତପୂର୍ଵମଥୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହରିଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ହସି କହିଲେ, ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦି ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋଽସ୍ମାସୁ ଵିକ୍ରମେ ତଵ ଵାନର। ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ସମରେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମହମୁତ୍ପାଦଯାମି ତେ
ଯଦି ତୁମେ ଆମର ଶୌର୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ ନଥିବେ, ହେ ବାନର, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚିତା ଦେଖେଇଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ରାଘଵୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ କାଯଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଲୀଲଯା
ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାଘବ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଖେଳ କରି, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ତୋଲଯିତ୍ଵା ମହାବାହୁଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଦଶଯୋଜନମ୍। ଅସୁରସ୍ଯ ତନୁଂ ଶୁଷ୍କାଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାବାହୁ ନାୟକ ଏହାକୁ ଉଠାଇ, ଶୁଖିଗଲା ଦାନବ ଦେହକୁ ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କାଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ରାମଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍। ହରୀଣାମଗ୍ରତୋ ଵୀରମିଦଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍
ସେ ଦେହକୁ ଦୂରକୁ ଯିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ପୁନି କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗରେ ରାମଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଆର୍ଦ୍ରଃ ସମାଂସଃ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ କାଯଃ ପୁରା ସଖେ। ପରିଶ୍ରାନ୍ତେନ ମତ୍ତେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ମେ ଵାଲିନା ତଦା
ମୋ ଦେହ ସେତେବେଳେ ତରଳ, ମାଂସ ଭରିଥିଲା ଓ ତାଜା ଥିଲା, ବନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ମୋ ଭାଇ ବାଲି, ଥକି ଓ ମଦମତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ଲଘୁଃ ସମ୍ପ୍ରତି ନିର୍ମାଂସସ୍ତୃଣଭୂତଶ୍ଚ ରାଘଵ। କ୍ଷିପ୍ତ ଏଵଂ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଭଵତା ରଘୁନନ୍ଦନ
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ରାଘବ, ଏହା ହଳକା, ମାଂସ ନାହିଁ, ତୃଣ ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ତଥାପି ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ନାତ୍ର ଶକ୍ଯଂ ବଲଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵ ଵା ତସ୍ଯ ଵାଧିକମ୍। ଆର୍ଦ୍ରଂ ଶୁଷ୍କମିତି ହ୍ଯେତତ୍ ସୁମହଦ୍ ରାଘଵାନ୍ତରମ୍
ଏଠାରେ କାହାର ଶକ୍ତି ଅଧିକ—ତୁମର କିମ୍ବା ତାଙ୍କର—ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ତରଳ ଓ ଶୁଖିଗଲା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି, ରାଘବ।
ସ ଏଵ ସଂଶଯସ୍ତାତ ତଵ ତସ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ବଲମ୍। ସାଲମେକଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଭଵେଦ୍ ଵ୍ଯକ୍ତିର୍ବଲାବଲେ
ଏହି ଅନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମନରେ ଅଛି, ତୁମ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ; ଯଦି ଏକ ସାଳ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ତଫାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
କୃତ୍ଵୈତତ୍ କାର୍ମୁକଂ ସଜ୍ଯଂ ହସ୍ତିହସ୍ତମିଵାତତମ୍। ଆକର୍ଣପୂର୍ଣମାଯମ୍ଯ ଵିସୃଜସ୍ଵ ମହାଶରମ୍
ଏହିପରି, ଧନୁଷକୁ ତଣି, ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଏହାକୁ ଟାଣ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଛାଡ଼।
ଇମଂ ହି ସାଲଂ ପ୍ରହିତସ୍ତ୍ଵଯା ଶରୋ ନ ସଂଶଯୋଽତ୍ରାସ୍ତି ଵିଦାରଯିଷ୍ଯତି। ଅଲଂ ଵିମର୍ଶେନ ମମ ପ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ରାଜନ୍ ପ୍ରତିଶାପିତୋ ମଯା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ସାଳ ଗଛକୁ ବାଣ ଦେଇ ମାରିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ଭିଦିଯିବ; ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋର ପ୍ରିୟ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା କର, ରାଜା, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।
ଯଥା ହି ତେଜଃସୁ ଵରଃ ସଦାରଵି- ର୍ଯଥା ହି ଶୈଲୋ ହିମଵାନ୍ ମହାଦ୍ରିଷୁ। ଯଥା ଚତୁଷ୍ପାତ୍ସୁ ଚ କେସରୀ ଵର- ସ୍ତଥା ନରାଣାମସି ଵିକ୍ରମେ ଵରଃ
ଯେପରି ତୁମେ ତେଜସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ସବୁ ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୌର୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏତଚ୍ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ମହାତେଜା ରାମୋ ଜଗ୍ରାହ କାର୍ମୁକମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ନିଜର ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ଦେବା ପାଇଁ।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନୁର୍ଘୋରଂ ଶରମେକଂ ଚ ମାନଦଃ। ସାଲମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ପୂରଯନ୍ ସ ରଵୈର୍ଦିଶଃ
ସେ ଗଭୀର ଧନୁଷ ଏବଂ ଏକ ତୀର ନେଇ, ଶାଳ ଗଛକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ତାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ସ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ବଲଵତା ବାଣଃ ସ୍ଵର୍ଣପରିଷ୍କୃତଃ। ଭିତ୍ତ୍ଵା ସାଲାନ୍ ଗିରିପ୍ରସ୍ଥଂ ସପ୍ତଂ ଭୂମିଂ ଵିଵେଶ ହ
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ତୀର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସାଯକସ୍ତୁ ମୁହୂର୍ତେନ ସାଲାନ୍ ଭିତ୍ତ୍ଵା ମହାଜଵଃ। ନିଷ୍ପତ୍ଯ ଚ ପୁନସ୍ତୂଣଂ ତମେଵ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ସେ ତୀର ଅତି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶାଳ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଭେଦି, ପୁନି ବାହାରି ଆସି, ସେଇ ତୁଣୀରକୁ ଫେରିଗଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସପ୍ତ ନିର୍ଭିନ୍ନାନ୍ ସାଲାନ୍ ଵାନରପୁଙ୍ଗଵଃ। ରାମସ୍ଯ ଶରଵେଗେନ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ ରାମଙ୍କ ତୀରର ଶକ୍ତିରେ ଫାଟିଯିବା ଦେଖି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ମୂର୍ଧ୍ନା ନ୍ଯପତଦ୍ ଭୂମୌ ପ୍ରଲମ୍ବୀକୃତଭୂଷଣଃ। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତୋ ରାଘଵାଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଅତି ଖୁସିରେ, ଗହଣା ଲୁଜା ହୋଇଯିବା ସହିତ, ସୁଗ୍ରୀବ ମାଥା ନମାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ହାତ ଜୋଡି ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଇଦଂ ଚୋଵାଚ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ କର୍ମଣା ତେନ ହର୍ଷିତଃ। ରାମଂ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶୂରମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୂର ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସେନ୍ଦ୍ରାନପି ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ ବାଣୈଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ସମର୍ଥଃ ସମରେ ହନ୍ତୁଂ କିଂ ପୁନର୍ଵାଲିନଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମର ତୀରରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇପାରିବ, ତେବେ ଭଳି ଭାବେ ବାଲିକୁ ହରାଇବା କଥା କଣ!
ଯେନ ସପ୍ତ ମହାସାଲା ଗିରିର୍ଭୂମିଶ୍ଚ ଦାରିତାଃ। ବାଣେନୈକେନ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସ୍ଥାତା ତେ କୋ ରଣାଗ୍ରତଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଯିଏ ଏକ ତୀରରେ ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦିପାରିଲେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ କିଏ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ?
ଅଦ୍ଯ ମେ ଵିଗତଃ ଶୋକଃ ପ୍ରୀତିରଦ୍ଯ ପରା ମମ। ସୁହୃଦଂ ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ମହେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣୋପମମ୍
ଆଜି ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଆଜି ମୋର ଆନନ୍ଦ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ପାଇଛି, ଯିଏ ମହେନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ।
ତମଦ୍ଯୈଵ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ମେ ଵୈରିଣଂ ଭ୍ରାତୃରୂପିଣମ୍। ଵାଲିନଂ ଜହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ମଯା ବଦ୍ଧୋଽଯମଞ୍ଜଲିଃ
ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଆଜି ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ, ଭାଇ ରୂପୀ ଶତ୍ରୁ ବାଲିଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ। ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।
ଅସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମଗ୍ରତଃ। ଗତ୍ଵା ଚାହ୍ଵଯ ସୁଗ୍ରୀଵ ଵାଲିନଂ ଭ୍ରାତୃଗନ୍ଧିନମ୍
ଚଳ, ଆମେ ଏବେ ଶୀଘ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଯିବା। ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଯାଅ। ଯିଏ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛି, ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାଲିକୁ ଡାକ।
ସର୍ଵେ ତେ ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନଃ ପୁରୀମ୍। ଵୃକ୍ଷୈରାତ୍ମାନମାଵୃତ୍ଯ ହ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ ଗହନେ ଵନେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ବାଲିଙ୍କ ସହର କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ଗଛ ଛାଡ଼ି ନିଜମାନେକୁ ଲୁଚାଇ ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।