ଏତଦସ୍ଯାସମଂ ଵୀର୍ଯଂ ମଯା ରାମ ପ୍ରକାଶିତମ୍। କଥଂ ତଂ ଵାଲିନଂ ହନ୍ତୁଂ ସମରେ ଶକ୍ଷ୍ଯସେ ନୃପ
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଲି, ରାମ; ଏହିପରି ଯୋଦ୍ଧା ବାଲିକୁ କିପରି ମାରିପାରିବ, ରାଜା?
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କସ୍ମିନ୍ କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯା ଵାଲିନୋ ଵଧମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ତୁମେ ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?'
ତମୁଵାଚାଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସପ୍ତ ସାଲାନିମାନ୍ ପୁରା। ଏଵମେକୈକଶୋ ଵାଲୀ ଵିଵ୍ଯାଧାଥ ସ ଚାସକୃତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ଏଠି ଯେଉଁ ସାତଟି ସାଳ ଗଛ ଅଛି, ବାଲି ପୂର୍ବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକା ଏକା ଥର ଅନେକ ଥର ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ।'
ରାମୋ ନିର୍ଦାରଯେଦେଷାଂ ବାଣେନୈକେନ ଚ ଦ୍ରୁମମ୍। ଵାଲିନଂ ନିହତଂ ମନ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ରାମ ଏହି ସାତଟି ଗଛକୁ ଏକ ତୀରରେ ଭେଦିଦେବେ; ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବି ଯେ ବାଲିକୁ ମାରିହେବ।
ହତସ୍ଯ ମହିଷସ୍ଯାସ୍ଥି ପାଦେନୈକେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ପ୍ରକ୍ଷିପେଚ୍ଚାପି ତରସା ଦ୍ଵେ ଧନୁଃଶତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାଲି ପୂର୍ବେ ଏକ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ମହିଷର ଅସ୍ଥିକୁ ଉଠାଇ ଦୁଇଶ ଧନୁଷ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଂ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନମ୍। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପୁନରେଵ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି ସୁଗ୍ରୀବ, ଲାଲ ଆଖିରେ ରାମଙ୍କୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଶୂରଶ୍ଚ ଶୂରମାନୀ ଚ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ। ବଲଵାନ୍ ଵାନରୋ ଵାଲୀ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତଃ
ବାଲି ଏକ ଶୂର, ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ବଡ଼ ବାନର ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଦୁଷ୍କରାଣି ସୁରୈରପି। ଯାନି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୀତୋଽହମୃଷ୍ଯମୂକମୁପାଶ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କ କାମ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହା ଭାବି ମୁଁ ଭୟରେ ରୁଷ୍ୟମୂକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ତମଜଯ୍ଯମଧୃଷ୍ଯଂ ଚ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରମମର୍ଷଣମ୍। ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ନ ମୁଞ୍ଚାପି ଋଷ୍ଯମୂକମମୁଂ ତ୍ଵହମ୍
ସେ ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ ଓ କ୍ରୋଧୀ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଭାବି, ମୁଁ ଏଯାଁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ହେ ତୁମେ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ଶଙ୍କିତଶ୍ଚାହଂ ଵିଚରାମି ମହାଵନେ। ଅନୁରକ୍ତୈଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ଵରୈଃ
ମୁଁ ଭୟଭୀତ ଓ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୋର ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସହଚରମାନେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛି।
ଉପଲବ୍ଧଂ ଚ ମେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ସନ୍ମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରଵତ୍ସଲ। ତ୍ଵାମହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ହିମଵନ୍ତମିଵାଶ୍ରିତଃ
ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ମିଳିଛି, ଯିଏ ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛି; ମୁଁ ତୁମପରେ ଏମିତି ଭରସା କରୁଛି, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଉପରେ କରାଯାଏ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ।
କିଂ ତୁ ତସ୍ଯ ବଲଜ୍ଞୋଽହଂ ଦୁର୍ଭ୍ରାତୁର୍ବଲଶାଲିନଃ। ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ସମରେ ତଵ ରାଘଵ
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ; ତଥାପି, ରାଘବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିନାହିଁ।
ନ ଖଲ୍ଵହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁଲଯେ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଭୀଷଯେ। କର୍ମଭିସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମୈଶ୍ଚ କାତର୍ଯଂ ଜନିତଂ ମମ
ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ତୁଳନା କରୁନାହିଁ, ନା ଅପମାନ କରେ, ନା ଭୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିଛି।
କାମଂ ରାଘଵ ତେ ଵାଣୀ ପ୍ରମାଣଂ ଧୈର୍ଯମାକୃତିଃ। ସୂଚଯନ୍ତି ପରଂ ତେଜୋ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ରାଘବ, ତୁମର କଥା, ଧୈର୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଏହାର ପ୍ରମାଣ; ସେମାନେ ଏକ ମହାଶକ୍ତିର ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଛାଇଁ ତଳେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ମିତପୂର୍ଵମଥୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହରିଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ହସି କହିଲେ, ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦି ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋଽସ୍ମାସୁ ଵିକ୍ରମେ ତଵ ଵାନର। ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ସମରେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମହମୁତ୍ପାଦଯାମି ତେ
ଯଦି ତୁମେ ଆମର ଶୌର୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ ନଥିବେ, ହେ ବାନର, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚିତା ଦେଖେଇଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ରାଘଵୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ କାଯଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଲୀଲଯା
ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାଘବ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଖେଳ କରି, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ତୋଲଯିତ୍ଵା ମହାବାହୁଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଦଶଯୋଜନମ୍। ଅସୁରସ୍ଯ ତନୁଂ ଶୁଷ୍କାଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାବାହୁ ନାୟକ ଏହାକୁ ଉଠାଇ, ଶୁଖିଗଲା ଦାନବ ଦେହକୁ ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କାଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ରାମଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍। ହରୀଣାମଗ୍ରତୋ ଵୀରମିଦଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍
ସେ ଦେହକୁ ଦୂରକୁ ଯିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ପୁନି କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗରେ ରାମଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଆର୍ଦ୍ରଃ ସମାଂସଃ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ କାଯଃ ପୁରା ସଖେ। ପରିଶ୍ରାନ୍ତେନ ମତ୍ତେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ମେ ଵାଲିନା ତଦା
ମୋ ଦେହ ସେତେବେଳେ ତରଳ, ମାଂସ ଭରିଥିଲା ଓ ତାଜା ଥିଲା, ବନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ମୋ ଭାଇ ବାଲି, ଥକି ଓ ମଦମତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ଲଘୁଃ ସମ୍ପ୍ରତି ନିର୍ମାଂସସ୍ତୃଣଭୂତଶ୍ଚ ରାଘଵ। କ୍ଷିପ୍ତ ଏଵଂ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଭଵତା ରଘୁନନ୍ଦନ
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ରାଘବ, ଏହା ହଳକା, ମାଂସ ନାହିଁ, ତୃଣ ପରି ହୋଇଯାଇଛି; ତଥାପି ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହାକୁ ଏଭଳି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ନାତ୍ର ଶକ୍ଯଂ ବଲଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ତଵ ଵା ତସ୍ଯ ଵାଧିକମ୍। ଆର୍ଦ୍ରଂ ଶୁଷ୍କମିତି ହ୍ଯେତତ୍ ସୁମହଦ୍ ରାଘଵାନ୍ତରମ୍
ଏଠାରେ କାହାର ଶକ୍ତି ଅଧିକ—ତୁମର କିମ୍ବା ତାଙ୍କର—ଏହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କାରଣ ତରଳ ଓ ଶୁଖିଗଲା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି, ରାଘବ।
ସ ଏଵ ସଂଶଯସ୍ତାତ ତଵ ତସ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ବଲମ୍। ସାଲମେକଂ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଭଵେଦ୍ ଵ୍ଯକ୍ତିର୍ବଲାବଲେ
ଏହି ଅନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମନରେ ଅଛି, ତୁମ ଓ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ; ଯଦି ଏକ ସାଳ ଗଛକୁ ଭାଙ୍ଗିପାରିବ, ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତାର ତଫାତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।
କୃତ୍ଵୈତତ୍ କାର୍ମୁକଂ ସଜ୍ଯଂ ହସ୍ତିହସ୍ତମିଵାତତମ୍। ଆକର୍ଣପୂର୍ଣମାଯମ୍ଯ ଵିସୃଜସ୍ଵ ମହାଶରମ୍
ଏହିପରି, ଧନୁଷକୁ ତଣି, ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଏହାକୁ ଟାଣ, କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଛାଡ଼।
ଇମଂ ହି ସାଲଂ ପ୍ରହିତସ୍ତ୍ଵଯା ଶରୋ ନ ସଂଶଯୋଽତ୍ରାସ୍ତି ଵିଦାରଯିଷ୍ଯତି। ଅଲଂ ଵିମର୍ଶେନ ମମ ପ୍ରିଯଂ ଧ୍ରୁଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ରାଜନ୍ ପ୍ରତିଶାପିତୋ ମଯା
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ସାଳ ଗଛକୁ ବାଣ ଦେଇ ମାରିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ଭିଦିଯିବ; ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୋର ପ୍ରିୟ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା କର, ରାଜା, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।
ଯଥା ହି ତେଜଃସୁ ଵରଃ ସଦାରଵି- ର୍ଯଥା ହି ଶୈଲୋ ହିମଵାନ୍ ମହାଦ୍ରିଷୁ। ଯଥା ଚତୁଷ୍ପାତ୍ସୁ ଚ କେସରୀ ଵର- ସ୍ତଥା ନରାଣାମସି ଵିକ୍ରମେ ଵରଃ
ଯେପରି ତୁମେ ତେଜସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ସବୁ ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୌର୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଏତଚ୍ଚ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ସୁଭାଷିତମ୍। ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ମହାତେଜା ରାମୋ ଜଗ୍ରାହ କାର୍ମୁକମ୍
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ନିଜର ଧନୁଷ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ଦେବା ପାଇଁ।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଧନୁର୍ଘୋରଂ ଶରମେକଂ ଚ ମାନଦଃ। ସାଲମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ପୂରଯନ୍ ସ ରଵୈର୍ଦିଶଃ
ସେ ଗଭୀର ଧନୁଷ ଏବଂ ଏକ ତୀର ନେଇ, ଶାଳ ଗଛକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ତାହାର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଦେଲା।
ସ ଵିସୃଷ୍ଟୋ ବଲଵତା ବାଣଃ ସ୍ଵର୍ଣପରିଷ୍କୃତଃ। ଭିତ୍ତ୍ଵା ସାଲାନ୍ ଗିରିପ୍ରସ୍ଥଂ ସପ୍ତଂ ଭୂମିଂ ଵିଵେଶ ହ
ସେଇ ସୁନ୍ଦର ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ତୀର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ସାତଟି ଶାଳ ଗଛ, ପାହାଡ଼ର ଢାଳ ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଭେଦି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।