ଦିଵସଶ୍ଚାଦ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ଵାନରମ୍। ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ ଵୈ ଶୈଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜି ହେଉଛି ସୀମା; ଯଦି କାଲି ସେ ବାନରକୁ ଦେଖିବି, ତେବେ ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ହୋଇ ରହିବ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରଂ ମୁନିସମୀରିତାମ୍। ନିଶ୍ଚକ୍ରମୁର୍ଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲିରବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଳରୁ ବାହାରିଗଲେ; ସେମାନେକୁ ଦେଖି ବାଲି କହିଲେ।
କିଂ ଭଵନ୍ତଃ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗଵନଵାସିନଃ। ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଵନୌକସାମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦା ଏଠାକୁ ଏମିତି ଏକଠା ହୋଇ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି କି?
ତତସ୍ତେ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଥା ଶାପଂ ଚ ଵାଲିନଃ। ଶଶଂସୁର୍ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଵାଲିନେ ହେମମାଲିନେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ବାଲିଙ୍କୁ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ କାରଣ ଏବଂ ଶାପ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଵାଲୀ ଵଚନଂ ଵାନରେରିତମ୍। ସ ମହର୍ଷିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯାଚତେ ସ୍ମ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାଲି ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ମହର୍ଷିସ୍ତମନାଦୃତ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି। ଶାପଧାରଣଭୀତସ୍ତୁ ଵାଲୀ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିବାରୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶାପ ଭୟରେ ବାଲି ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ଶାପଭଯାଦ୍ ଭୀତୋ ଋଷ୍ଯମୂକଂ ମହାଗିରିମ୍। ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନେଚ୍ଛତି ହରିର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାପି ନରେଶ୍ଵର
ତେଣୁ ଶାପର ଭୟରୁ, ବାନର ବଡ଼ ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ, ରାଜା।
ତସ୍ଯାପ୍ରଵେଶଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାହମିଦଂ ରାମ ମହାଵନମ୍। ଵିଚରାମି ସହାମାତ୍ଯୋ ଵିଷାଦେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନ ହେବାକୁ ଜାଣି, ରାମ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଘୁରୁଛି।
ଏଷୋଽସ୍ଥିନିଚଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ। ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକାନ୍ନିରସ୍ତସ୍ଯ ଗିରିକୂଟନିଭୋ ମହାନ୍
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଢେର ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଟି ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଅସ୍ଥି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି, ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଇମେ ଚ ଵିପୁଲାଃ ସାଲାଃ ସପ୍ତ ଶାଖାଵଲମ୍ବିନଃ। ଯତ୍ରୈକଂ ଘଟତେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପତ୍ରଯିତୁମୋଜସା
ଏଠି ଯେଉଁ ସାତଟି ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶାଖା ଚାଲିଯାଇଛି, ବାଲି ଏହାର ଏକଟିର ପତ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ହେଲେ ଝଡ଼ିପାରନ୍ତି।
ଏତଦସ୍ଯାସମଂ ଵୀର୍ଯଂ ମଯା ରାମ ପ୍ରକାଶିତମ୍। କଥଂ ତଂ ଵାଲିନଂ ହନ୍ତୁଂ ସମରେ ଶକ୍ଷ୍ଯସେ ନୃପ
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଲି, ରାମ; ଏହିପରି ଯୋଦ୍ଧା ବାଲିକୁ କିପରି ମାରିପାରିବ, ରାଜା?
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କସ୍ମିନ୍ କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯା ଵାଲିନୋ ଵଧମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ତୁମେ ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?'
ତମୁଵାଚାଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସପ୍ତ ସାଲାନିମାନ୍ ପୁରା। ଏଵମେକୈକଶୋ ଵାଲୀ ଵିଵ୍ଯାଧାଥ ସ ଚାସକୃତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ଏଠି ଯେଉଁ ସାତଟି ସାଳ ଗଛ ଅଛି, ବାଲି ପୂର୍ବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକା ଏକା ଥର ଅନେକ ଥର ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ।'
ରାମୋ ନିର୍ଦାରଯେଦେଷାଂ ବାଣେନୈକେନ ଚ ଦ୍ରୁମମ୍। ଵାଲିନଂ ନିହତଂ ମନ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ରାମ ଏହି ସାତଟି ଗଛକୁ ଏକ ତୀରରେ ଭେଦିଦେବେ; ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବି ଯେ ବାଲିକୁ ମାରିହେବ।
ହତସ୍ଯ ମହିଷସ୍ଯାସ୍ଥି ପାଦେନୈକେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ପ୍ରକ୍ଷିପେଚ୍ଚାପି ତରସା ଦ୍ଵେ ଧନୁଃଶତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାଲି ପୂର୍ବେ ଏକ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ମହିଷର ଅସ୍ଥିକୁ ଉଠାଇ ଦୁଇଶ ଧନୁଷ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଂ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନମ୍। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପୁନରେଵ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି ସୁଗ୍ରୀବ, ଲାଲ ଆଖିରେ ରାମଙ୍କୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଶୂରଶ୍ଚ ଶୂରମାନୀ ଚ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ। ବଲଵାନ୍ ଵାନରୋ ଵାଲୀ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତଃ
ବାଲି ଏକ ଶୂର, ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ବଡ଼ ବାନର ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଦୁଷ୍କରାଣି ସୁରୈରପି। ଯାନି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୀତୋଽହମୃଷ୍ଯମୂକମୁପାଶ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କ କାମ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହା ଭାବି ମୁଁ ଭୟରେ ରୁଷ୍ୟମୂକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ତମଜଯ୍ଯମଧୃଷ୍ଯଂ ଚ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରମମର୍ଷଣମ୍। ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ନ ମୁଞ୍ଚାପି ଋଷ୍ଯମୂକମମୁଂ ତ୍ଵହମ୍
ସେ ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ ଓ କ୍ରୋଧୀ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଭାବି, ମୁଁ ଏଯାଁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ହେ ତୁମେ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ଶଙ୍କିତଶ୍ଚାହଂ ଵିଚରାମି ମହାଵନେ। ଅନୁରକ୍ତୈଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ଵରୈଃ
ମୁଁ ଭୟଭୀତ ଓ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୋର ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସହଚରମାନେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛି।
ଉପଲବ୍ଧଂ ଚ ମେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ସନ୍ମିତ୍ରଂ ମିତ୍ରଵତ୍ସଲ। ତ୍ଵାମହଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ହିମଵନ୍ତମିଵାଶ୍ରିତଃ
ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ମିଳିଛି, ଯିଏ ବନ୍ଧୁତ୍ୱକୁ ବହୁତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଉଛି; ମୁଁ ତୁମପରେ ଏମିତି ଭରସା କରୁଛି, ଯେପରି ହିମାଳୟ ପର୍ବତ ଉପରେ କରାଯାଏ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ।
କିଂ ତୁ ତସ୍ଯ ବଲଜ୍ଞୋଽହଂ ଦୁର୍ଭ୍ରାତୁର୍ବଲଶାଲିନଃ। ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ସମରେ ତଵ ରାଘଵ
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇର ଶକ୍ତିକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ; ତଥାପି, ରାଘବ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସିନାହିଁ।
ନ ଖଲ୍ଵହଂ ତ୍ଵାଂ ତୁଲଯେ ନାଵମନ୍ଯେ ନ ଭୀଷଯେ। କର୍ମଭିସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମୈଶ୍ଚ କାତର୍ଯଂ ଜନିତଂ ମମ
ମୁଁ ତୁମକୁ କେବେ ତୁଳନା କରୁନାହିଁ, ନା ଅପମାନ କରେ, ନା ଭୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଭୟଭୀତ କରିଛି।
କାମଂ ରାଘଵ ତେ ଵାଣୀ ପ୍ରମାଣଂ ଧୈର୍ଯମାକୃତିଃ। ସୂଚଯନ୍ତି ପରଂ ତେଜୋ ଭସ୍ମଚ୍ଛନ୍ନମିଵାନଲମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ରାଘବ, ତୁମର କଥା, ଧୈର୍ୟ ଓ ଚରିତ୍ର ଏହାର ପ୍ରମାଣ; ସେମାନେ ଏକ ମହାଶକ୍ତିର ସୂଚନା ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଛାଇଁ ତଳେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ମିତପୂର୍ଵମଥୋ ରାମଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହରିଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ହସି କହିଲେ, ବାନରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଯଦି ନ ପ୍ରତ୍ଯଯୋଽସ୍ମାସୁ ଵିକ୍ରମେ ତଵ ଵାନର। ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ସମରେ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମହମୁତ୍ପାଦଯାମି ତେ
ଯଦି ତୁମେ ଆମର ଶୌର୍ୟରେ ବିଶ୍ୱାସ ନଥିବେ, ହେ ବାନର, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଶ୍ଚିତା ଦେଖେଇଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ରାଘଵୋ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ କାଯଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଲୀଲଯା
ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାଘବ ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଖେଳ କରି, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଦେହକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ତୋଲଯିତ୍ଵା ମହାବାହୁଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ଦଶଯୋଜନମ୍। ଅସୁରସ୍ଯ ତନୁଂ ଶୁଷ୍କାଂ ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାବାହୁ ନାୟକ ଏହାକୁ ଉଠାଇ, ଶୁଖିଗଲା ଦାନବ ଦେହକୁ ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
କ୍ଷିପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କାଯଂ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ରାମଂ ତପନ୍ତମିଵ ଭାସ୍କରମ୍। ହରୀଣାମଗ୍ରତୋ ଵୀରମିଦଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍
ସେ ଦେହକୁ ଦୂରକୁ ଯିବା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ପୁନି କହିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଆଗରେ ରାମଙ୍କୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଆର୍ଦ୍ରଃ ସମାଂସଃ ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରଃ କ୍ଷିପ୍ତଃ କାଯଃ ପୁରା ସଖେ। ପରିଶ୍ରାନ୍ତେନ ମତ୍ତେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ମେ ଵାଲିନା ତଦା
ମୋ ଦେହ ସେତେବେଳେ ତରଳ, ମାଂସ ଭରିଥିଲା ଓ ତାଜା ଥିଲା, ବନ୍ଧୁ, ଯେତେବେଳେ ମୋ ଭାଇ ବାଲି, ଥକି ଓ ମଦମତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।