ତସ୍ଯ ଵେଗପ୍ରଵିଦ୍ଧସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ କ୍ଷତଜବିନ୍ଦଵଃ। ପ୍ରପେତୁର୍ମାରୁତୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ମତଙ୍ଗସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଜୋରରେ ଫିଙ୍ଗାଯିବା ସମୟରେ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ି, ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତାଂସ୍ତତ୍ର ମୁନିଃ ଶୋଣିତଵିପ୍ରୁଷଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ଯ ମହାଭାଗ ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋ ନ୍ଵଯମ୍
ସେଠାରେ ଏହି ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ମହାନ ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି କିଏ?'
ଯେନାହଂ ସହସା ସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ଶୋଣିତେନ ଦୁରାତ୍ମନା। କୋଽଯଂ ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରକୃତାତ୍ମା ଚ ବାଲିଶଃ
'କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଯିଏ ମୋତେ ଅଚାନକ ଏହି ରକ୍ତରେ ଛୁଇଁଛି? କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମୂଢ଼ ଓ ଅସଂଯମୀ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦଦୃଶେ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ମହିଷଂ ପର୍ଵତାକାରଂ ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଭୁଵି
ଏଭଳି କହି, ସେ ମହାନ ମୁନି ବାହାରିଆସି, ପାହାଡ଼ ପରି ଆକାରର ମୃତ ମହିଷକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ତପସା ଵାନରେଣ କୃତଂ ହି ତତ୍। ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାଶାପଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଵାନରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଏହା ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି; ତେଣୁ ତିନି ବାନର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଇହ ତେନାପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଧୋ ଭଵେତ୍। ଵନଂ ମତ୍ସଂଶ୍ରଯଂ ଯେନ ଦୂଷିତଂ ରୁଧିରସ୍ରଵୈଃ
ଯିଏ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ କରିଛି, ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
କ୍ଷିପତା ପାଦପାଶ୍ଚେମେ ସମ୍ଭଗ୍ନାଶ୍ଚାସୁରୀଂ ତନୁମ୍। ସମନ୍ତାଦାଶ୍ରମଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନଂ ମାମକଂ ଯଦି
ଗଛ ଫିଙ୍ଗିବାରେ ଏହି ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଦାନବ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଯଦି କେହି ମୋ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଏକ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖରେ ଫାଲିଛି, ଭରିଦେଇବେ—
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯେ ଚାସ୍ଯ ସଚିଵାଃ କେଚିତ୍ ସଂଶ୍ରିତା ମାମକଂ ଵନମ୍
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଏଠାକୁ ଆସିବ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତାଙ୍କ ଯେଉଁମାନେ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏଠି ଆଶ୍ରୟ ନେବେ—
ନ ଚ ତୈରିହ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାନ୍ତୁ ଯଥାସୁଖମ୍। ତେଽପି ଵା ଯଦି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶପିଷ୍ଯେ ତାନପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରୁହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ। ଯଦି ଏମିତି କେହି ରୁହିଯିବେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଶାପ ଦେବି।
ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ମାମକେ ନିତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ ପରିରକ୍ଷିତେ। ପତ୍ରାଙ୍କୁରଵିନାଶାଯ ଫଲମୂଲାଭଵାଯ ଚ
ମୋ ଏହି ଅଟୁଟ ରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରେ, ଏଠି ପତ୍ର ଓ କଳିକା ନଷ୍ଟ ହେବା, ଫଳ ଓ ମୂଳ ପାଇଁ—
ଦିଵସଶ୍ଚାଦ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ଵାନରମ୍। ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ ଵୈ ଶୈଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜି ହେଉଛି ସୀମା; ଯଦି କାଲି ସେ ବାନରକୁ ଦେଖିବି, ତେବେ ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ହୋଇ ରହିବ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରଂ ମୁନିସମୀରିତାମ୍। ନିଶ୍ଚକ୍ରମୁର୍ଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲିରବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଳରୁ ବାହାରିଗଲେ; ସେମାନେକୁ ଦେଖି ବାଲି କହିଲେ।
କିଂ ଭଵନ୍ତଃ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗଵନଵାସିନଃ। ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଵନୌକସାମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦା ଏଠାକୁ ଏମିତି ଏକଠା ହୋଇ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି କି?
ତତସ୍ତେ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଥା ଶାପଂ ଚ ଵାଲିନଃ। ଶଶଂସୁର୍ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଵାଲିନେ ହେମମାଲିନେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ବାଲିଙ୍କୁ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ କାରଣ ଏବଂ ଶାପ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଵାଲୀ ଵଚନଂ ଵାନରେରିତମ୍। ସ ମହର୍ଷିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯାଚତେ ସ୍ମ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାଲି ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ମହର୍ଷିସ୍ତମନାଦୃତ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି। ଶାପଧାରଣଭୀତସ୍ତୁ ଵାଲୀ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିବାରୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶାପ ଭୟରେ ବାଲି ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ଶାପଭଯାଦ୍ ଭୀତୋ ଋଷ୍ଯମୂକଂ ମହାଗିରିମ୍। ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନେଚ୍ଛତି ହରିର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାପି ନରେଶ୍ଵର
ତେଣୁ ଶାପର ଭୟରୁ, ବାନର ବଡ଼ ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ, ରାଜା।
ତସ୍ଯାପ୍ରଵେଶଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାହମିଦଂ ରାମ ମହାଵନମ୍। ଵିଚରାମି ସହାମାତ୍ଯୋ ଵିଷାଦେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନ ହେବାକୁ ଜାଣି, ରାମ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଘୁରୁଛି।
ଏଷୋଽସ୍ଥିନିଚଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ। ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକାନ୍ନିରସ୍ତସ୍ଯ ଗିରିକୂଟନିଭୋ ମହାନ୍
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଢେର ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଟି ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଅସ୍ଥି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି, ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଇମେ ଚ ଵିପୁଲାଃ ସାଲାଃ ସପ୍ତ ଶାଖାଵଲମ୍ବିନଃ। ଯତ୍ରୈକଂ ଘଟତେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପତ୍ରଯିତୁମୋଜସା
ଏଠି ଯେଉଁ ସାତଟି ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶାଖା ଚାଲିଯାଇଛି, ବାଲି ଏହାର ଏକଟିର ପତ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ହେଲେ ଝଡ଼ିପାରନ୍ତି।
ଏତଦସ୍ଯାସମଂ ଵୀର୍ଯଂ ମଯା ରାମ ପ୍ରକାଶିତମ୍। କଥଂ ତଂ ଵାଲିନଂ ହନ୍ତୁଂ ସମରେ ଶକ୍ଷ୍ଯସେ ନୃପ
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଲି, ରାମ; ଏହିପରି ଯୋଦ୍ଧା ବାଲିକୁ କିପରି ମାରିପାରିବ, ରାଜା?
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରହସଁଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କସ୍ମିନ୍ କର୍ମଣି ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ଯା ଵାଲିନୋ ଵଧମ୍
ଏଭଳି କହୁଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ହସି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, 'କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ତୁମେ ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବ?'
ତମୁଵାଚାଥ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ସପ୍ତ ସାଲାନିମାନ୍ ପୁରା। ଏଵମେକୈକଶୋ ଵାଲୀ ଵିଵ୍ଯାଧାଥ ସ ଚାସକୃତ୍
ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, 'ଏଠି ଯେଉଁ ସାତଟି ସାଳ ଗଛ ଅଛି, ବାଲି ପୂର୍ବେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକା ଏକା ଥର ଅନେକ ଥର ଛିଦ୍ର କରିଥିଲେ।'
ରାମୋ ନିର୍ଦାରଯେଦେଷାଂ ବାଣେନୈକେନ ଚ ଦ୍ରୁମମ୍। ଵାଲିନଂ ନିହତଂ ମନ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍
ରାମ ଏହି ସାତଟି ଗଛକୁ ଏକ ତୀରରେ ଭେଦିଦେବେ; ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି, ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବି ଯେ ବାଲିକୁ ମାରିହେବ।
ହତସ୍ଯ ମହିଷସ୍ଯାସ୍ଥି ପାଦେନୈକେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ପ୍ରକ୍ଷିପେଚ୍ଚାପି ତରସା ଦ୍ଵେ ଧନୁଃଶତେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାଲି ପୂର୍ବେ ଏକ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ମହିଷର ଅସ୍ଥିକୁ ଉଠାଇ ଦୁଇଶ ଧନୁଷ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସୁଗ୍ରୀଵୋ ରାମଂ ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନମ୍। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମୁହୂର୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପୁନରେଵ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି ସୁଗ୍ରୀବ, ଲାଲ ଆଖିରେ ରାମଙ୍କୁ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଶୂରଶ୍ଚ ଶୂରମାନୀ ଚ ପ୍ରଖ୍ଯାତବଲପୌରୁଷଃ। ବଲଵାନ୍ ଵାନରୋ ଵାଲୀ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପରାଜିତଃ
ବାଲି ଏକ ଶୂର, ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ବଡ଼ ବାନର ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଦୁଷ୍କରାଣି ସୁରୈରପି। ଯାନି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭୀତୋଽହମୃଷ୍ଯମୂକମୁପାଶ୍ରିତଃ
ତାଙ୍କ କାମ ଦେଖିଲେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହା ଭାବି ମୁଁ ଭୟରେ ରୁଷ୍ୟମୂକକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛି।
ତମଜଯ୍ଯମଧୃଷ୍ଯଂ ଚ ଵାନରେନ୍ଦ୍ରମମର୍ଷଣମ୍। ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ନ ମୁଞ୍ଚାପି ଋଷ୍ଯମୂକମମୁଂ ତ୍ଵହମ୍
ସେ ଅଜୟ, ଅପରାଜିତ ଓ କ୍ରୋଧୀ ବାନର ରାଜାଙ୍କୁ ଭାବି, ମୁଁ ଏଯାଁ ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ହେ ତୁମେ।
ଉଦ୍ଵିଗ୍ନଃ ଶଙ୍କିତଶ୍ଚାହଂ ଵିଚରାମି ମହାଵନେ। ଅନୁରକ୍ତୈଃ ସହାମାତ୍ଯୈର୍ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ଵରୈଃ
ମୁଁ ଭୟଭୀତ ଓ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୋର ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସହଚରମାନେ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସହିତ ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛି।