ମତ୍ତୋଽଯମିତି ମା ମଂସ୍ଥା ଯଦ୍ଯଭୀତୋଽସି ସଂଯୁଗେ। ମଦୋଽଯଂ ସମ୍ପ୍ରହାରେଽସ୍ମିନ୍ ଵୀରପାନଂ ସମର୍ଥ୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ମଦମସ୍ତ ବୋଲି ଭାବିନିଅ; ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭିତ ନୁହଁ, ତେବେ ଏହି ମଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ; କାରଣ ଏହା ବୀରଙ୍କ ପାନୀୟ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଲାମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ କାଞ୍ଚନୀମ୍। ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତ
ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମାଳା ଧରିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପିତା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଵିଷାଣଯୋର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଗିରିସଂନିଭମ୍। ଆଵିଧ୍ଯତ ତଥା ଵାଲୀ ଵିନଦନ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ବାଲୀ, ମନ୍ଦ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ଗଜପରି ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ବଲାଦ୍ ଵ୍ଯାପାଦଯାଂଚକ୍ରେ ନନର୍ଦ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାମଥ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ
ସେ ବଳବାନ ବାଲୀ ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ପଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଶ୍ରବଣରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା।
ତଯୋସ୍ତୁ କ୍ରୋଧସଂରମ୍ଭାତ୍ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୋଃ। ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଵାଲିନସ୍ତଥା
ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ପରସ୍ପରକୁ ହରାଇବା ଇଚ୍ଛାରୁ, ବାଲୀ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଯୁଧ୍ଯତ ତଦା ଵାଲୀ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଃ ପଦ୍ଭିଃ ଶିଲାଭିଃ ପାଦପୈସ୍ତଥା
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଲୀ ଘୁଞ୍ଚି, ଘୁଞ୍ଚି, ପାଦ, ପାଥର ଓ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଘ୍ନତୋସ୍ତତ୍ର ଵାନରାସୁରଯୋସ୍ତଦା। ଆସୀଦ୍ଧୀନୋଽସୁରୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରସୂନୁର୍ଵ୍ଯଵର୍ଧତ
ସେଠାରେ ବାନର ଓ ଦାନବ ପରସ୍ପରକୁ ମାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଦାନବ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲୀ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଧରଣ୍ଯାମଭ୍ଯପାତଯତ୍। ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣହରେ ତସ୍ମିନ୍ନିଷ୍ପିଷ୍ଟୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଦା
ତାପରେ ବାଲୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁଘାତକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯୋ ବହୁ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ। ପପାତ ଚ ମହାବାହୁଃ କ୍ଷିତୌ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାଗତଃ
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବାନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ତୋଲଯିତ୍ଵା ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଗତସତ୍ତ୍ଵମଚେତନମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ଵେଗଵାନ୍ ଵାଲୀ ଵେଗେନୈକେନ ଯୋଜନମ୍
ବାଲୀ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁରେ ମୃତ ଓ ଅଚେତନ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଏକ ଝଟକାରେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଵେଗପ୍ରଵିଦ୍ଧସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ କ୍ଷତଜବିନ୍ଦଵଃ। ପ୍ରପେତୁର୍ମାରୁତୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ମତଙ୍ଗସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଜୋରରେ ଫିଙ୍ଗାଯିବା ସମୟରେ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ି, ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତାଂସ୍ତତ୍ର ମୁନିଃ ଶୋଣିତଵିପ୍ରୁଷଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ଯ ମହାଭାଗ ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋ ନ୍ଵଯମ୍
ସେଠାରେ ଏହି ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ମହାନ ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି କିଏ?'
ଯେନାହଂ ସହସା ସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ଶୋଣିତେନ ଦୁରାତ୍ମନା। କୋଽଯଂ ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରକୃତାତ୍ମା ଚ ବାଲିଶଃ
'କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଯିଏ ମୋତେ ଅଚାନକ ଏହି ରକ୍ତରେ ଛୁଇଁଛି? କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମୂଢ଼ ଓ ଅସଂଯମୀ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦଦୃଶେ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ମହିଷଂ ପର୍ଵତାକାରଂ ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଭୁଵି
ଏଭଳି କହି, ସେ ମହାନ ମୁନି ବାହାରିଆସି, ପାହାଡ଼ ପରି ଆକାରର ମୃତ ମହିଷକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ତପସା ଵାନରେଣ କୃତଂ ହି ତତ୍। ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାଶାପଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଵାନରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଏହା ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି; ତେଣୁ ତିନି ବାନର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଇହ ତେନାପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଧୋ ଭଵେତ୍। ଵନଂ ମତ୍ସଂଶ୍ରଯଂ ଯେନ ଦୂଷିତଂ ରୁଧିରସ୍ରଵୈଃ
ଯିଏ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ କରିଛି, ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
କ୍ଷିପତା ପାଦପାଶ୍ଚେମେ ସମ୍ଭଗ୍ନାଶ୍ଚାସୁରୀଂ ତନୁମ୍। ସମନ୍ତାଦାଶ୍ରମଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନଂ ମାମକଂ ଯଦି
ଗଛ ଫିଙ୍ଗିବାରେ ଏହି ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଦାନବ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଯଦି କେହି ମୋ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଏକ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖରେ ଫାଲିଛି, ଭରିଦେଇବେ—
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯେ ଚାସ୍ଯ ସଚିଵାଃ କେଚିତ୍ ସଂଶ୍ରିତା ମାମକଂ ଵନମ୍
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଏଠାକୁ ଆସିବ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତାଙ୍କ ଯେଉଁମାନେ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏଠି ଆଶ୍ରୟ ନେବେ—
ନ ଚ ତୈରିହ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାନ୍ତୁ ଯଥାସୁଖମ୍। ତେଽପି ଵା ଯଦି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶପିଷ୍ଯେ ତାନପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରୁହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ। ଯଦି ଏମିତି କେହି ରୁହିଯିବେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଶାପ ଦେବି।
ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ମାମକେ ନିତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ ପରିରକ୍ଷିତେ। ପତ୍ରାଙ୍କୁରଵିନାଶାଯ ଫଲମୂଲାଭଵାଯ ଚ
ମୋ ଏହି ଅଟୁଟ ରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରେ, ଏଠି ପତ୍ର ଓ କଳିକା ନଷ୍ଟ ହେବା, ଫଳ ଓ ମୂଳ ପାଇଁ—
ଦିଵସଶ୍ଚାଦ୍ଯ ମର୍ଯାଦା ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ଵାନରମ୍। ବହୁଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ ଵୈ ଶୈଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜି ହେଉଛି ସୀମା; ଯଦି କାଲି ସେ ବାନରକୁ ଦେଖିବି, ତେବେ ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାହାଡ଼ ହୋଇ ରହିବ।
ତତସ୍ତେ ଵାନରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରଂ ମୁନିସମୀରିତାମ୍। ନିଶ୍ଚକ୍ରମୁର୍ଵନାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାଲିରବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାନରମାନେ ସେଇ ଜଙ୍ଗଳରୁ ବାହାରିଗଲେ; ସେମାନେକୁ ଦେଖି ବାଲି କହିଲେ।
କିଂ ଭଵନ୍ତଃ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ ମତଙ୍ଗଵନଵାସିନଃ। ମତ୍ସମୀପମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଅପି ସ୍ଵସ୍ତି ଵନୌକସାମ୍
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମତଙ୍ଗ ଅରଣ୍ୟର ବାସିନ୍ଦା ଏଠାକୁ ଏମିତି ଏକଠା ହୋଇ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସବୁଠି ଭଲ ଅଛି କି?
ତତସ୍ତେ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତଥା ଶାପଂ ଚ ଵାଲିନଃ। ଶଶଂସୁର୍ଵାନରାଃ ସର୍ଵେ ଵାଲିନେ ହେମମାଲିନେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ବାନର ବାଲିଙ୍କୁ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ବାଲିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ କାରଣ ଏବଂ ଶାପ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦା ଵାଲୀ ଵଚନଂ ଵାନରେରିତମ୍। ସ ମହର୍ଷିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଯାଚତେ ସ୍ମ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବାଲି ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ମହର୍ଷିସ୍ତମନାଦୃତ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି। ଶାପଧାରଣଭୀତସ୍ତୁ ଵାଲୀ ଵିହ୍ଵଲତାଂ ଗତଃ
ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିବାରୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଶାପ ଭୟରେ ବାଲି ଅତି ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ଶାପଭଯାଦ୍ ଭୀତୋ ଋଷ୍ଯମୂକଂ ମହାଗିରିମ୍। ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁଂ ନେଚ୍ଛତି ହରିର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵାପି ନରେଶ୍ଵର
ତେଣୁ ଶାପର ଭୟରୁ, ବାନର ବଡ଼ ରୁଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼କୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହୁଁନାହିଁ, ରାଜା।
ତସ୍ଯାପ୍ରଵେଶଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାହମିଦଂ ରାମ ମହାଵନମ୍। ଵିଚରାମି ସହାମାତ୍ଯୋ ଵିଷାଦେନ ଵିଵର୍ଜିତଃ
ତାଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ନ ହେବାକୁ ଜାଣି, ରାମ, ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ମୋ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଘୁରୁଛି।
ଏଷୋଽସ୍ଥିନିଚଯସ୍ତସ୍ଯ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ। ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକାନ୍ନିରସ୍ତସ୍ଯ ଗିରିକୂଟନିଭୋ ମହାନ୍
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଢେର ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି, ସେଟି ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଅସ୍ଥି, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ପରି, ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଇମେ ଚ ଵିପୁଲାଃ ସାଲାଃ ସପ୍ତ ଶାଖାଵଲମ୍ବିନଃ। ଯତ୍ରୈକଂ ଘଟତେ ଵାଲୀ ନିଷ୍ପତ୍ରଯିତୁମୋଜସା
ଏଠି ଯେଉଁ ସାତଟି ବଡ଼ ସାଳ ଗଛ ଅଛି, ଯାହାର ଶାଖା ଚାଲିଯାଇଛି, ବାଲି ଏହାର ଏକଟିର ପତ୍ର ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ହେଲେ ଝଡ଼ିପାରନ୍ତି।