ଅନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଵାଲୀ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶବ୍ଦମମର୍ଷଣଃ। ନିଷ୍ପପାତ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତାରାଭିରିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମା
ବାଲି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନେ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ମିତଂ ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ତମୁଵାଚ ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍। ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵାଲୀ ସର୍ଵେଷାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍
ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ଓ ବାନରମାନେର ନାୟକ ବାଲି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମାପିଥିବା କଥାରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ନଗରଦ୍ଵାରମିଦଂ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିନର୍ଦସେ। ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଵିଦିତୋ ମେଽସି ରକ୍ଷ ପ୍ରାଣାନ୍ ମହାବଲ
ଡୁଣ୍ଡୁଭି, କାହିଁକି ତୁମେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଅଟକାଇ ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି—ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନରରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଡୁଣ୍ଡୁଭି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ତ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀସଂନିଧୌ ଵୀର ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତତୋ ଜ୍ଞାସ୍ଯାମି ତେ ବଲମ୍
ହେ ବୀର, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆଜି ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣିପାରିବି।
ଅଥଵା ଧାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ରୋଧମଦ୍ଯ ନିଶାମିମାମ୍। ଗୃହ୍ଯତାମୁଦଯଃ ସ୍ଵୈରଂ କାମଭୋଗେଷୁ ଵାନର
ନହେଲେ, ଏ ରାତି ମୁଁ ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି ରଖିବି; ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ କର, ହେ ବାନର।
ଦୀଯତାଂ ସମ୍ପ୍ରଦାନଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଵାନରାନ୍। ସର୍ଵଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ସଂସାଦଯ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
ଉପହାର ଦିଅ ଏବଂ ବଣ୍ଟନ କର, ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କର; ସମସ୍ତ ଶାଖାବନ୍ଦୁମାନେର ନାୟକ ଭାବେ, ତୁମ ସ୍ନେହିତମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କର।
ସୁଦୃଷ୍ଟାଂ କୁରୁ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ମସମଂ ପୁରେ। କ୍ରୀଡସ୍ଵ ଚ ସମଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିରହଂ ତେ ଦର୍ପଶାସନଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଏହି ପୁରକୁ ନିଜ ପରି ପ୍ରିୟ କର; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବି।
ଯୋ ହି ମତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ଭଗ୍ନଂ ଵା ରହିତଂ କୃଶମ୍। ହନ୍ଯାତ୍ ସ ଭ୍ରୂଣହା ଲୋକେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଂ ମଦମୋହିତମ୍
ଯେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ, ଅସାବଧାନ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଏକା, କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ କେହି ମାରେ, ସେ ଲୋକେ ସମାଜରେ ଗର୍ଭହନ୍ତା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି—ତୁମ ପରି ଅହଂକାରରେ ମତିହାରା।
ସ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ଦଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ତମସୁରେଶ୍ଵରମ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାସ୍ତାରାପ୍ରଭୃତିକାସ୍ତଦା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ହସି, ସେ ତାରା ଆଦି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମତ୍ତୋଽଯମିତି ମା ମଂସ୍ଥା ଯଦ୍ଯଭୀତୋଽସି ସଂଯୁଗେ। ମଦୋଽଯଂ ସମ୍ପ୍ରହାରେଽସ୍ମିନ୍ ଵୀରପାନଂ ସମର୍ଥ୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ମଦମସ୍ତ ବୋଲି ଭାବିନିଅ; ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭିତ ନୁହଁ, ତେବେ ଏହି ମଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ; କାରଣ ଏହା ବୀରଙ୍କ ପାନୀୟ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଲାମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ କାଞ୍ଚନୀମ୍। ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତ
ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମାଳା ଧରିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପିତା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଵିଷାଣଯୋର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଗିରିସଂନିଭମ୍। ଆଵିଧ୍ଯତ ତଥା ଵାଲୀ ଵିନଦନ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ବାଲୀ, ମନ୍ଦ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ଗଜପରି ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ବଲାଦ୍ ଵ୍ଯାପାଦଯାଂଚକ୍ରେ ନନର୍ଦ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାମଥ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ
ସେ ବଳବାନ ବାଲୀ ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ପଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଶ୍ରବଣରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା।
ତଯୋସ୍ତୁ କ୍ରୋଧସଂରମ୍ଭାତ୍ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୋଃ। ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଵାଲିନସ୍ତଥା
ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ପରସ୍ପରକୁ ହରାଇବା ଇଚ୍ଛାରୁ, ବାଲୀ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଯୁଧ୍ଯତ ତଦା ଵାଲୀ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଃ ପଦ୍ଭିଃ ଶିଲାଭିଃ ପାଦପୈସ୍ତଥା
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଲୀ ଘୁଞ୍ଚି, ଘୁଞ୍ଚି, ପାଦ, ପାଥର ଓ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଘ୍ନତୋସ୍ତତ୍ର ଵାନରାସୁରଯୋସ୍ତଦା। ଆସୀଦ୍ଧୀନୋଽସୁରୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରସୂନୁର୍ଵ୍ଯଵର୍ଧତ
ସେଠାରେ ବାନର ଓ ଦାନବ ପରସ୍ପରକୁ ମାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଦାନବ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲୀ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଧରଣ୍ଯାମଭ୍ଯପାତଯତ୍। ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣହରେ ତସ୍ମିନ୍ନିଷ୍ପିଷ୍ଟୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଦା
ତାପରେ ବାଲୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁଘାତକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯୋ ବହୁ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ। ପପାତ ଚ ମହାବାହୁଃ କ୍ଷିତୌ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାଗତଃ
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବାନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ତୋଲଯିତ୍ଵା ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଗତସତ୍ତ୍ଵମଚେତନମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ଵେଗଵାନ୍ ଵାଲୀ ଵେଗେନୈକେନ ଯୋଜନମ୍
ବାଲୀ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁରେ ମୃତ ଓ ଅଚେତନ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଏକ ଝଟକାରେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଵେଗପ୍ରଵିଦ୍ଧସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାତ୍ କ୍ଷତଜବିନ୍ଦଵଃ। ପ୍ରପେତୁର୍ମାରୁତୋତ୍କ୍ଷିପ୍ତା ମତଙ୍ଗସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଜୋରରେ ଫିଙ୍ଗାଯିବା ସମୟରେ, ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଝରୁଥିବା ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ, ବାୟୁରେ ଉଡ଼ି, ମତଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଲା।
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତାଂସ୍ତତ୍ର ମୁନିଃ ଶୋଣିତଵିପ୍ରୁଷଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ଯ ମହାଭାଗ ଚିନ୍ତଯାମାସ କୋ ନ୍ଵଯମ୍
ସେଠାରେ ଏହି ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଦେଖି, ମହାନ ମୁନି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି କିଏ?'
ଯେନାହଂ ସହସା ସ୍ପୃଷ୍ଟଃ ଶୋଣିତେନ ଦୁରାତ୍ମନା। କୋଽଯଂ ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରକୃତାତ୍ମା ଚ ବାଲିଶଃ
'କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ଯିଏ ମୋତେ ଅଚାନକ ଏହି ରକ୍ତରେ ଛୁଇଁଛି? କିଏ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମୂଢ଼ ଓ ଅସଂଯମୀ?'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦଦୃଶେ ମୁନିସତ୍ତମଃ। ମହିଷଂ ପର୍ଵତାକାରଂ ଗତାସୁଂ ପତିତଂ ଭୁଵି
ଏଭଳି କହି, ସେ ମହାନ ମୁନି ବାହାରିଆସି, ପାହାଡ଼ ପରି ଆକାରର ମୃତ ମହିଷକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ସ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ତପସା ଵାନରେଣ କୃତଂ ହି ତତ୍। ଉତ୍ସସର୍ଜ ମହାଶାପଂ କ୍ଷେପ୍ତାରଂ ଵାନରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଏହା ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘଟିଛି; ତେଣୁ ତିନି ବାନର ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ।
ଇହ ତେନାପ୍ରଵେଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଵଧୋ ଭଵେତ୍। ଵନଂ ମତ୍ସଂଶ୍ରଯଂ ଯେନ ଦୂଷିତଂ ରୁଧିରସ୍ରଵୈଃ
ଯିଏ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ରକ୍ତରେ ଦୂଷିତ କରିଛି, ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ପ୍ରବେଶ କଲେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ।
କ୍ଷିପତା ପାଦପାଶ୍ଚେମେ ସମ୍ଭଗ୍ନାଶ୍ଚାସୁରୀଂ ତନୁମ୍। ସମନ୍ତାଦାଶ୍ରମଂ ପୂର୍ଣଂ ଯୋଜନଂ ମାମକଂ ଯଦି
ଗଛ ଫିଙ୍ଗିବାରେ ଏହି ଗଛମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଦାନବ ଦେହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଯଦି କେହି ମୋ ଆଶ୍ରମ, ଯାହା ଏକ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖରେ ଫାଲିଛି, ଭରିଦେଇବେ—
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ସ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯେ ଚାସ୍ଯ ସଚିଵାଃ କେଚିତ୍ ସଂଶ୍ରିତା ମାମକଂ ଵନମ୍
ଯଦି ସେ ଦୁଷ୍ଟମନା ଏଠାକୁ ଆସିବ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହେବ; ତାଙ୍କ ଯେଉଁମାନେ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏଠି ଆଶ୍ରୟ ନେବେ—
ନ ଚ ତୈରିହ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାନ୍ତୁ ଯଥାସୁଖମ୍। ତେଽପି ଵା ଯଦି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶପିଷ୍ଯେ ତାନପି ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ରୁହିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ। ଯଦି ଏମିତି କେହି ରୁହିଯିବେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଶାପ ଦେବି।
ଵନେଽସ୍ମିନ୍ ମାମକେ ନିତ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ ପରିରକ୍ଷିତେ। ପତ୍ରାଙ୍କୁରଵିନାଶାଯ ଫଲମୂଲାଭଵାଯ ଚ
ମୋ ଏହି ଅଟୁଟ ରକ୍ଷିତ ଅରଣ୍ୟ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୁଅ ପରି ରକ୍ଷା କରେ, ଏଠି ପତ୍ର ଓ କଳିକା ନଷ୍ଟ ହେବା, ଫଳ ଓ ମୂଳ ପାଇଁ—