ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମତ୍ କଥା ଶୁଣି, ଡୁନ୍ଦୁଭି କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧେଽସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଭଯାଦ୍ ଵା ନିରୁଦ୍ଯମଃ। ତମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରଦଦ୍ଯାନ୍ମେ ଯୋ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସମର୍ଥ, କିମ୍ବା ମୋ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ କିଏ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବ, ତାହା କହ; ମୁଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଖୋଜୁଛି।
ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଅନୁକ୍ତପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ରୋଧାତ୍ ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍
ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହିମବତ୍, ପୂର୍ବେ କେବେ ଏପରି କଥା ଶୁଣିନଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରକୁ କହିଲେ।
ଵାଲୀ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କିଷ୍କିନ୍ଧାମତୁଲପ୍ରଭାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବାଲି ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜଧାନୀରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ ସମର୍ଥୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ସ ଦାତୁଂ ତେ ନମୁଚେରିଵ ଵାସଵଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତଂ ଶୀଘ୍ରମଭିଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧମିହେଚ୍ଛସି। ସ ହି ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୂରଃ ସମରକର୍ମଣି
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଅ; କାରଣ ସେ ସଦା ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିମଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ କୋପାଵିଷ୍ଟଃ ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ଜଗାମ ତାଂ ପୁରୀଂ ତସ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନସ୍ତଦା
ହିମବତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଡୁଣ୍ଡୁଭି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ବାଲିଙ୍କ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଧାରଯନ୍ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ଭଯାଵହଃ। ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାମେଘସ୍ତୋଯପୂର୍ଣୋ ନଭସ୍ତଲେ
ତିକ୍ତ ଶିଙ୍ଗ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ନେଇ, ଡୁଣ୍ଡୁଭି ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଆକାଶରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମାଗମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ମହାବଲଃ। ନନର୍ଦ କମ୍ପଯନ୍ ଭୂମିଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଯଥା
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭି କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହାରେ ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ।
ସମୀପଜାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଭଞ୍ଜନ୍ ଵସୁଧାଂ ଦାରଯନ୍ ଖୁରୈଃ। ଵିଷାଣେନୋଲ୍ଲିଖନ୍ ଦର୍ପାତ୍ ତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିରଦୋ ଯଥା
ସେ ଆସପାସର ଗଛ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ, ଖୁରରେ ଭୂମି ଉଖଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ଶିଙ୍ଗରେ ଦ୍ୱାର ଖୋଦୁଥିଲେ; ସେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଵାଲୀ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶବ୍ଦମମର୍ଷଣଃ। ନିଷ୍ପପାତ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତାରାଭିରିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମା
ବାଲି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନେ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ମିତଂ ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ତମୁଵାଚ ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍। ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵାଲୀ ସର୍ଵେଷାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍
ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ଓ ବାନରମାନେର ନାୟକ ବାଲି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମାପିଥିବା କଥାରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ନଗରଦ୍ଵାରମିଦଂ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିନର୍ଦସେ। ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଵିଦିତୋ ମେଽସି ରକ୍ଷ ପ୍ରାଣାନ୍ ମହାବଲ
ଡୁଣ୍ଡୁଭି, କାହିଁକି ତୁମେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଅଟକାଇ ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି—ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନରରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଡୁଣ୍ଡୁଭି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ତ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀସଂନିଧୌ ଵୀର ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତତୋ ଜ୍ଞାସ୍ଯାମି ତେ ବଲମ୍
ହେ ବୀର, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆଜି ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣିପାରିବି।
ଅଥଵା ଧାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ରୋଧମଦ୍ଯ ନିଶାମିମାମ୍। ଗୃହ୍ଯତାମୁଦଯଃ ସ୍ଵୈରଂ କାମଭୋଗେଷୁ ଵାନର
ନହେଲେ, ଏ ରାତି ମୁଁ ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି ରଖିବି; ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ କର, ହେ ବାନର।
ଦୀଯତାଂ ସମ୍ପ୍ରଦାନଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଵାନରାନ୍। ସର୍ଵଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ସଂସାଦଯ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
ଉପହାର ଦିଅ ଏବଂ ବଣ୍ଟନ କର, ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କର; ସମସ୍ତ ଶାଖାବନ୍ଦୁମାନେର ନାୟକ ଭାବେ, ତୁମ ସ୍ନେହିତମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କର।
ସୁଦୃଷ୍ଟାଂ କୁରୁ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ମସମଂ ପୁରେ। କ୍ରୀଡସ୍ଵ ଚ ସମଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିରହଂ ତେ ଦର୍ପଶାସନଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଏହି ପୁରକୁ ନିଜ ପରି ପ୍ରିୟ କର; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବି।
ଯୋ ହି ମତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ଭଗ୍ନଂ ଵା ରହିତଂ କୃଶମ୍। ହନ୍ଯାତ୍ ସ ଭ୍ରୂଣହା ଲୋକେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଂ ମଦମୋହିତମ୍
ଯେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ, ଅସାବଧାନ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଏକା, କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ କେହି ମାରେ, ସେ ଲୋକେ ସମାଜରେ ଗର୍ଭହନ୍ତା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି—ତୁମ ପରି ଅହଂକାରରେ ମତିହାରା।
ସ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ଦଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ତମସୁରେଶ୍ଵରମ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାସ୍ତାରାପ୍ରଭୃତିକାସ୍ତଦା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ହସି, ସେ ତାରା ଆଦି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମତ୍ତୋଽଯମିତି ମା ମଂସ୍ଥା ଯଦ୍ଯଭୀତୋଽସି ସଂଯୁଗେ। ମଦୋଽଯଂ ସମ୍ପ୍ରହାରେଽସ୍ମିନ୍ ଵୀରପାନଂ ସମର୍ଥ୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ମଦମସ୍ତ ବୋଲି ଭାବିନିଅ; ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭିତ ନୁହଁ, ତେବେ ଏହି ମଦ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ; କାରଣ ଏହା ବୀରଙ୍କ ପାନୀୟ।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମାଲାମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ କାଞ୍ଚନୀମ୍। ପିତ୍ରା ଦତ୍ତାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତ
ଏଭଳି କହି, କ୍ରୋଧରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମାଳା ଧରିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପିତା ମହେନ୍ଦ୍ର ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଵିଷାଣଯୋର୍ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିଂ ଗିରିସଂନିଭମ୍। ଆଵିଧ୍ଯତ ତଥା ଵାଲୀ ଵିନଦନ୍ କପିକୁଞ୍ଜରଃ
ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ବାଲୀ, ମନ୍ଦ୍ର ଧ୍ୱନିରେ ଗଜପରି ଗର୍ଜନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ବଲାଦ୍ ଵ୍ଯାପାଦଯାଂଚକ୍ରେ ନନର୍ଦ ଚ ମହାସ୍ଵନମ୍। ଶ୍ରୋତ୍ରାଭ୍ଯାମଥ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ
ସେ ବଳବାନ ବାଲୀ ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ପଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ଶ୍ରବଣରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା।
ତଯୋସ୍ତୁ କ୍ରୋଧସଂରମ୍ଭାତ୍ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୋଃ। ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ ଘୋରଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ଵାଲିନସ୍ତଥା
ଏହି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ପରସ୍ପରକୁ ହରାଇବା ଇଚ୍ଛାରୁ, ବାଲୀ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅଯୁଧ୍ଯତ ତଦା ଵାଲୀ ଶକ୍ରତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ଜାନୁଭିଃ ପଦ୍ଭିଃ ଶିଲାଭିଃ ପାଦପୈସ୍ତଥା
ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବାଲୀ ଘୁଞ୍ଚି, ଘୁଞ୍ଚି, ପାଦ, ପାଥର ଓ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପରସ୍ପରଂ ଘ୍ନତୋସ୍ତତ୍ର ଵାନରାସୁରଯୋସ୍ତଦା। ଆସୀଦ୍ଧୀନୋଽସୁରୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଶକ୍ରସୂନୁର୍ଵ୍ଯଵର୍ଧତ
ସେଠାରେ ବାନର ଓ ଦାନବ ପରସ୍ପରକୁ ମାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ଦାନବ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବାଲୀ ଆଉ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ।
ତଂ ତୁ ଦୁନ୍ଦୁଭିମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଧରଣ୍ଯାମଭ୍ଯପାତଯତ୍। ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣହରେ ତସ୍ମିନ୍ନିଷ୍ପିଷ୍ଟୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଦା
ତାପରେ ବାଲୀ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହି ମୃତ୍ୟୁଘାତକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ସ୍ରୋତୋଭ୍ଯୋ ବହୁ ରକ୍ତଂ ତୁ ତସ୍ଯ ସୁସ୍ରାଵ ପାତ୍ଯତଃ। ପପାତ ଚ ମହାବାହୁଃ କ୍ଷିତୌ ପଞ୍ଚତ୍ଵମାଗତଃ
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା; ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବାନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ତୋଲଯିତ୍ଵା ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଗତସତ୍ତ୍ଵମଚେତନମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ଵେଗଵାନ୍ ଵାଲୀ ଵେଗେନୈକେନ ଯୋଜନମ୍
ବାଲୀ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁରେ ମୃତ ଓ ଅଚେତନ ଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଏକ ଝଟକାରେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।