ମହିଷୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଭଃ। ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିବା ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଷ ଥିଲା, ଯାହାର ଶକ୍ତି ହଜାର ହାତୀ ପରି।
ସ ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଜଗାମ ସ ମହାକାଯଃ ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମଦ ହୋଇ ଏବଂ ଏକ ଦାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ମହାକାୟ ଡୁନ୍ଦୁଭି ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଳିକ, ପାଖକୁ ଗଲା।
ଊର୍ମିମନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ସାଗରଂ ରତ୍ନସଂଚଯମ୍। ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ତମୁଵାଚ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଉତ୍ତଳ ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ମହାସାଗରକୁ କହିଲା, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।'
ତତଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମୁତ୍ଥାଯ ମହାବଲଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ ରାଜନ୍ନସୁରଂ କାଲଚୋଦିତମ୍
ତାପରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ଉଠି, ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜା ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ କହିଲା।
ଶୈଲରାଜୋ ମହାରଣ୍ଯେ ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ପରମ୍। ଶଂକରଶ୍ଵଶୁରୋ ନାମ୍ନା ହିମଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଜା, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଶିବଙ୍କର ଶ୍ବଶୁର ନାମରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ହିମବତ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମହାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତୋ ବହୁକନ୍ଦରନିର୍ଝରଃ। ସ ସମର୍ଥସ୍ତଵ ପ୍ରୀତିମତୁଲାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ବଡ଼ ଝରଣା, ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରା ଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼, ତୁମକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସନ୍ତୋଷ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।
ତଂ ଭୀତମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ସମୁଦ୍ରମସୁରୋତ୍ତମଃ। ହିମଵଦ୍ଵନମାଗମ୍ଯ ଶରଶ୍ଚାପାଦିଵ ଚ୍ଯୁତଃ
ସମୁଦ୍ରକୁ ଭୟଭିତ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଡୁନ୍ଦୁଭି ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ଶର ପରି ହିମବତ୍ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶ୍ଵେତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାଃ ଶିଲାଃ। ଚିକ୍ଷେପ ବହୁଧା ଭୂମୌ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵିନନାଦ ଚ
ତାପରେ ଡୁନ୍ଦୁଭି ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶ୍ବେତ, ହାତୀ ପରି ଶିଳାଗୁଡିକୁ ଭୂମିରେ ବହୁ ଦିଗରେ ଫିଙ୍ଗିଲା ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଲା।
ତତଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବୁଦାକାରଃ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିକରାକୃତିଃ। ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵ ଏଵ ଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ
ସେତେବେଳେ, ଶ୍ବେତ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରୀତିକର ହିମବତ୍ ନିଜ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କ୍ଲେଷ୍ଟୁମର୍ହସି ମାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ରଣକର୍ମସ୍ଵକୁଶଲସ୍ତପସ୍ଵିଶରଣୋ ହ୍ଯହମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ତୁମେ ମୋତେ ଅସୁବିଧା ଦିଅନାହିଁ; ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ତପସ୍ୟା କାମରେ ପ୍ରତିଭା, ଯୁଦ୍ଧ କାମରେ ନୁହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମତ୍ କଥା ଶୁଣି, ଡୁନ୍ଦୁଭି କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧେଽସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଭଯାଦ୍ ଵା ନିରୁଦ୍ଯମଃ। ତମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରଦଦ୍ଯାନ୍ମେ ଯୋ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସମର୍ଥ, କିମ୍ବା ମୋ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ କିଏ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବ, ତାହା କହ; ମୁଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଖୋଜୁଛି।
ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଅନୁକ୍ତପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ରୋଧାତ୍ ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍
ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହିମବତ୍, ପୂର୍ବେ କେବେ ଏପରି କଥା ଶୁଣିନଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରକୁ କହିଲେ।
ଵାଲୀ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କିଷ୍କିନ୍ଧାମତୁଲପ୍ରଭାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବାଲି ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜଧାନୀରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ ସମର୍ଥୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ସ ଦାତୁଂ ତେ ନମୁଚେରିଵ ଵାସଵଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତଂ ଶୀଘ୍ରମଭିଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧମିହେଚ୍ଛସି। ସ ହି ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୂରଃ ସମରକର୍ମଣି
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଅ; କାରଣ ସେ ସଦା ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିମଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ କୋପାଵିଷ୍ଟଃ ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ଜଗାମ ତାଂ ପୁରୀଂ ତସ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନସ୍ତଦା
ହିମବତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଡୁଣ୍ଡୁଭି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ବାଲିଙ୍କ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଧାରଯନ୍ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ଭଯାଵହଃ। ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାମେଘସ୍ତୋଯପୂର୍ଣୋ ନଭସ୍ତଲେ
ତିକ୍ତ ଶିଙ୍ଗ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ନେଇ, ଡୁଣ୍ଡୁଭି ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଆକାଶରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମାଗମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ମହାବଲଃ। ନନର୍ଦ କମ୍ପଯନ୍ ଭୂମିଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଯଥା
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭି କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହାରେ ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ।
ସମୀପଜାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଭଞ୍ଜନ୍ ଵସୁଧାଂ ଦାରଯନ୍ ଖୁରୈଃ। ଵିଷାଣେନୋଲ୍ଲିଖନ୍ ଦର୍ପାତ୍ ତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିରଦୋ ଯଥା
ସେ ଆସପାସର ଗଛ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ, ଖୁରରେ ଭୂମି ଉଖଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ଶିଙ୍ଗରେ ଦ୍ୱାର ଖୋଦୁଥିଲେ; ସେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରଗତୋ ଵାଲୀ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶବ୍ଦମମର୍ଷଣଃ। ନିଷ୍ପପାତ ସହ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତାରାଭିରିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମା
ବାଲି ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଅସହ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ବାହାରିଲେ, ଯେପରି ତାରାମାନେ ସହିତ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
ମିତଂ ଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରପଦଂ ତମୁଵାଚ ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିମ୍। ହରୀଣାମୀଶ୍ଵରୋ ଵାଲୀ ସର୍ଵେଷାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍
ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ଓ ବାନରମାନେର ନାୟକ ବାଲି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମାପିଥିବା କଥାରେ ଡୁଣ୍ଡୁଭିଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମର୍ଥଂ ନଗରଦ୍ଵାରମିଦଂ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ଵିନର୍ଦସେ। ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଵିଦିତୋ ମେଽସି ରକ୍ଷ ପ୍ରାଣାନ୍ ମହାବଲ
ଡୁଣ୍ଡୁଭି, କାହିଁକି ତୁମେ ନଗର ଦ୍ୱାର ଅଟକାଇ ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଛି—ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାନରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନରରାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଡୁଣ୍ଡୁଭି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନ ତ୍ଵଂ ସ୍ତ୍ରୀସଂନିଧୌ ଵୀର ଵଚନଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି। ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛାଦ୍ଯ ତତୋ ଜ୍ଞାସ୍ଯାମି ତେ ବଲମ୍
ହେ ବୀର, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆଜି ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ଶକ୍ତି ଜାଣିପାରିବି।
ଅଥଵା ଧାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ରୋଧମଦ୍ଯ ନିଶାମିମାମ୍। ଗୃହ୍ଯତାମୁଦଯଃ ସ୍ଵୈରଂ କାମଭୋଗେଷୁ ଵାନର
ନହେଲେ, ଏ ରାତି ମୁଁ ମୋ କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କରି ରଖିବି; ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସବ କର, ହେ ବାନର।
ଦୀଯତାଂ ସମ୍ପ୍ରଦାନଂ ଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ଵାନରାନ୍। ସର୍ଵଶାଖାମୃଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ସଂସାଦଯ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍
ଉପହାର ଦିଅ ଏବଂ ବଣ୍ଟନ କର, ବାନରମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କର; ସମସ୍ତ ଶାଖାବନ୍ଦୁମାନେର ନାୟକ ଭାବେ, ତୁମ ସ୍ନେହିତମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କର।
ସୁଦୃଷ୍ଟାଂ କୁରୁ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ କୁରୁଷ୍ଵାତ୍ମସମଂ ପୁରେ। କ୍ରୀଡସ୍ଵ ଚ ସମଂ ସ୍ତ୍ରୀଭିରହଂ ତେ ଦର୍ପଶାସନଃ
କିଷ୍କିନ୍ଧାକୁ ଭଲଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଏହି ପୁରକୁ ନିଜ ପରି ପ୍ରିୟ କର; ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଅହଂକାରକୁ ଦମନ କରିବି।
ଯୋ ହି ମତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ଭଗ୍ନଂ ଵା ରହିତଂ କୃଶମ୍। ହନ୍ଯାତ୍ ସ ଭ୍ରୂଣହା ଲୋକେ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧଂ ମଦମୋହିତମ୍
ଯେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ, ଅସାବଧାନ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ଏକା, କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ କେହି ମାରେ, ସେ ଲୋକେ ସମାଜରେ ଗର୍ଭହନ୍ତା ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି—ତୁମ ପରି ଅହଂକାରରେ ମତିହାରା।
ସ ପ୍ରହସ୍ଯାବ୍ରଵୀନ୍ମନ୍ଦଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ତମସୁରେଶ୍ଵରମ୍। ଵିସୃଜ୍ଯ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାସ୍ତାରାପ୍ରଭୃତିକାସ୍ତଦା
ତାପରେ, କ୍ରୋଧରେ ହସି, ସେ ତାରା ଆଦି ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ କହିଲେ।