ଯାଵତ୍ ତଂ ନହି ପଶ୍ଯେଯଂ ତଵ ଭାର୍ଯାପହାରିଣମ୍। ତାଵତ୍ ସ ଜୀଵେତ୍ ପାପାତ୍ମା ଵାଲୀ ଚାରିତ୍ରଦୂଷକଃ
ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ହରାଇଥିବା ବାଳୀକୁ ଦେଖିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ପାପୀ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ବାଳୀ ବଞ୍ଚି ରହିବ।
ଆତ୍ମାନୁମାନାତ୍ ପଶ୍ଯାମି ମଗ୍ନସ୍ତ୍ଵଂ ଶୋକସାଗରେ। ତ୍ଵାମହଂ ତାରଯିଷ୍ଯାମି ବାଢଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ପୁଷ୍କଲମ୍
ମୋ ଅନୁମାନରେ ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଶୋକର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି, ତୁମେ ବହୁତ ସୁଖ ପାଇବ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପରମପ୍ରୀତଃ ସୁମହଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ହର୍ଷ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଥିବା କଥା ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ, ଉତ୍ତମ କଥା କହିଲେ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୪-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କିଷ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷପୌରୁଷଵର୍ଧନମ୍। ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପୂଜଯାଂଚକ୍ରେ ରାଘଵଂ ପ୍ରଶଶଂସ ଚ
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯାହା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କର ହର୍ଷ ଓ ସାହସ ବଢ଼ାଇଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ରାଘବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅସଂଶଯଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମର୍ମାତିଗୈଃ ଶରୈଃ। ତ୍ଵଂ ଦହେଃ କୁପିତୋ ଲୋକାନ୍ ଯୁଗାନ୍ତ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ତୁମେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ମର୍ମକୁ ବିଦିର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ବାଣ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଧରେ ଯୁଗାନ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜଳାଇପାରିବ।
ଵାଲିନଃ ପୌରୁଷଂ ଯତ୍ତଦ୍ ଯଚ୍ଚ ଵୀର୍ଯଂ ଧୃତିଶ୍ଚ ଯା। ତନ୍ମମୈକମନାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଧତ୍ସ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍
ବାଲିଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଧୃଢତା ବିଷୟରେ ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ; ପରେ ତୁମେ ଯାହା ଭଲ ଭାବୁଛ, ସେହିପରି କର।
ସମୁଦ୍ରାତ୍ ପଶ୍ଚିମାତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଦପି ଚୋତ୍ତରମ୍। କ୍ରାମତ୍ଯନୁଦିତେ ସୂର୍ଯେ ଵାଲୀ ଵ୍ଯପଗତକ୍ଲମଃ
ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରରୁ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ବାଲି କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ ହୋଇ ଦୂର ଦୂର ଯାଉଛି।
ଅଗ୍ରାଣ୍ଯାରୁହ୍ଯ ଶୈଲାନାଂ ଶିଖରାଣି ମହାନ୍ତ୍ଯପି। ଊର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପାତ୍ଯ ତରସା ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ବାଲି ପାହାଡ଼ର ଉଚ୍ଚ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି, ତାହାକୁ ଜୋର ଦେଇ ଉପରକୁ ଉଡ଼ି ଧରିପାରେ; ଏହି ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁତା।
ବହଵଃ ସାରଵନ୍ତଶ୍ଚ ଵନେଷୁ ଵିଵିଧା ଦ୍ରୁମାଃ। ଵାଲିନା ତରସା ଭଗ୍ନା ବଲଂ ପ୍ରଥଯତାଽଽତ୍ମନଃ
ବନରେ ବହୁ ପ୍ରକାର ମଜବୁତ ଗଛ ବାଲିଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପାଉରୁଷ ଦେଖାଉଛନ୍ତି।
ମହିଷୋ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ କୈଲାସଶିଖରପ୍ରଭଃ। ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ଚମକୁଥିବା ଡୁନ୍ଦୁଭି ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଷ ଥିଲା, ଯାହାର ଶକ୍ତି ହଜାର ହାତୀ ପରି।
ସ ଵୀର୍ଯୋତ୍ସେକଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଜଗାମ ସ ମହାକାଯଃ ସମୁଦ୍ରଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମଦ ହୋଇ ଏବଂ ଏକ ଦାନରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ମହାକାୟ ଡୁନ୍ଦୁଭି ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ମାଳିକ, ପାଖକୁ ଗଲା।
ଊର୍ମିମନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ସାଗରଂ ରତ୍ନସଂଚଯମ୍। ମମ ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ତମୁଵାଚ ମହାର୍ଣଵମ୍
ଉତ୍ତଳ ଓ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ମହାସାଗରକୁ କହିଲା, 'ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ।'
ତତଃ ସମୁଦ୍ରୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସମୁତ୍ଥାଯ ମହାବଲଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵଚନଂ ରାଜନ୍ନସୁରଂ କାଲଚୋଦିତମ୍
ତାପରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର ଉଠି, ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜା ଡୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ କହିଲା।
ଶୈଲରାଜୋ ମହାରଣ୍ଯେ ତପସ୍ଵିଶରଣଂ ପରମ୍। ଶଂକରଶ୍ଵଶୁରୋ ନାମ୍ନା ହିମଵାନିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଜା, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଶିବଙ୍କର ଶ୍ବଶୁର ନାମରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ହିମବତ୍ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ମହାପ୍ରସ୍ରଵଣୋପେତୋ ବହୁକନ୍ଦରନିର୍ଝରଃ। ସ ସମର୍ଥସ୍ତଵ ପ୍ରୀତିମତୁଲାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି
ବଡ଼ ଝରଣା, ଅନେକ ଗୁହା ଓ ଝରା ଥିବା ଏହି ପାହାଡ଼, ତୁମକୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସନ୍ତୋଷ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ।
ତଂ ଭୀତମିତି ଵିଜ୍ଞାଯ ସମୁଦ୍ରମସୁରୋତ୍ତମଃ। ହିମଵଦ୍ଵନମାଗମ୍ଯ ଶରଶ୍ଚାପାଦିଵ ଚ୍ଯୁତଃ
ସମୁଦ୍ରକୁ ଭୟଭିତ ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁର ଡୁନ୍ଦୁଭି ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ଶର ପରି ହିମବତ୍ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଗିରେଃ ଶ୍ଵେତା ଗଜେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମାଃ ଶିଲାଃ। ଚିକ୍ଷେପ ବହୁଧା ଭୂମୌ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵିନନାଦ ଚ
ତାପରେ ଡୁନ୍ଦୁଭି ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶ୍ବେତ, ହାତୀ ପରି ଶିଳାଗୁଡିକୁ ଭୂମିରେ ବହୁ ଦିଗରେ ଫିଙ୍ଗିଲା ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହୁଁକାର ଦେଲା।
ତତଃ ଶ୍ଵେତାମ୍ବୁଦାକାରଃ ସୌମ୍ଯଃ ପ୍ରୀତିକରାକୃତିଃ। ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ଵ ଏଵ ଶିଖରେ ସ୍ଥିତଃ
ସେତେବେଳେ, ଶ୍ବେତ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରୀତିକର ହିମବତ୍ ନିଜ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ି, ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
କ୍ଲେଷ୍ଟୁମର୍ହସି ମାଂ ନ ତ୍ଵଂ ଦୁନ୍ଦୁଭେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ। ରଣକର୍ମସ୍ଵକୁଶଲସ୍ତପସ୍ଵିଶରଣୋ ହ୍ଯହମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ତୁମେ ମୋତେ ଅସୁବିଧା ଦିଅନାହିଁ; ମୁଁ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ତପସ୍ୟା କାମରେ ପ୍ରତିଭା, ଯୁଦ୍ଧ କାମରେ ନୁହେଁ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ। ଉଵାଚ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଵାକ୍ଯଂ କ୍ରୋଧାତ୍ ସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ
ପାହାଡ଼ର ରାଜାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମତ୍ କଥା ଶୁଣି, ଡୁନ୍ଦୁଭି କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲା।
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧେଽସମର୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଭଯାଦ୍ ଵା ନିରୁଦ୍ଯମଃ। ତମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରଦଦ୍ଯାନ୍ମେ ଯୋ ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଯୁତ୍ସତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସମର୍ଥ, କିମ୍ବା ମୋ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତେବେ କିଏ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବ, ତାହା କହ; ମୁଁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଖୋଜୁଛି।
ହିମଵାନବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ। ଅନୁକ୍ତପୂର୍ଵଂ ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ରୋଧାତ୍ ତମସୁରୋତ୍ତମମ୍
ବାକ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହିମବତ୍, ପୂର୍ବେ କେବେ ଏପରି କଥା ଶୁଣିନଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସୁରକୁ କହିଲେ।
ଵାଲୀ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଶକ୍ରପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଧ୍ଯାସ୍ତେ ଵାନରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ କିଷ୍କିନ୍ଧାମତୁଲପ୍ରଭାମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବାଲି ନାମକ ଏକ ମହାନ୍ ବାନର ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜଧାନୀରେ ବସିଛନ୍ତି।
ସ ସମର୍ଥୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧଂ ସ ଦାତୁଂ ତେ ନମୁଚେରିଵ ଵାସଵଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦକ୍ଷ; ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଇପାରିବ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ନମୁଚିଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତଂ ଶୀଘ୍ରମଭିଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧମିହେଚ୍ଛସି। ସ ହି ଦୁର୍ମର୍ଷଣୋ ନିତ୍ଯଂ ଶୂରଃ ସମରକର୍ମଣି
ଯଦି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଯାଅ; କାରଣ ସେ ସଦା ଅଦମ୍ୟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିମଵତୋ ଵାକ୍ଯଂ କୋପାଵିଷ୍ଟଃ ସ ଦୁନ୍ଦୁଭିଃ। ଜଗାମ ତାଂ ପୁରୀଂ ତସ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଵାଲିନସ୍ତଦା
ହିମବତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଡୁଣ୍ଡୁଭି କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ବାଲିଙ୍କ କିଷ୍କିନ୍ଧା ନଗରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଧାରଯନ୍ ମାହିଷଂ ରୂପଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗୋ ଭଯାଵହଃ। ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ମହାମେଘସ୍ତୋଯପୂର୍ଣୋ ନଭସ୍ତଲେ
ତିକ୍ତ ଶିଙ୍ଗ ଓ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ନେଇ, ଡୁଣ୍ଡୁଭି ମହିଷ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ଆକାଶରେ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଡ଼ ବର୍ଷାମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଦ୍ଵାରମାଗମ୍ଯ କିଷ୍କିନ୍ଧାଯା ମହାବଲଃ। ନନର୍ଦ କମ୍ପଯନ୍ ଭୂମିଂ ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ଯଥା
ତାପରେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡୁଣ୍ଡୁଭି କିଷ୍କିନ୍ଧା ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯାହାରେ ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ ଢୋଳ।
ସମୀପଜାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ ଭଞ୍ଜନ୍ ଵସୁଧାଂ ଦାରଯନ୍ ଖୁରୈଃ। ଵିଷାଣେନୋଲ୍ଲିଖନ୍ ଦର୍ପାତ୍ ତଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦ୍ଵିରଦୋ ଯଥା
ସେ ଆସପାସର ଗଛ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ, ଖୁରରେ ଭୂମି ଉଖଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅହଂକାରରେ ଶିଙ୍ଗରେ ଦ୍ୱାର ଖୋଦୁଥିଲେ; ସେ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।